تحلیل جامعهشناختی زمینهها، علل و پیامدهای شکلگیری خردهفرهنگ مامائوک
نویسندگان
1 استادیار جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان،ایران
2 دانش آموختۀ دکتری جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س)،تهران،ایران
3 استادیار جامعه شناسی،پژوهشکده گیلانشناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
doi
10.22067/social.2023.80527.1294چکیده
پژوهش حاضر در پی فهم خرده فرهنگ مامائوک در شهر زاهدان بهعنوان خرده فرهنگی کجروانه و ویژگیهای حاکم بر روابط بین این اعضا با یکدیگر و جامعه گستردهتر و الگوهای رفتاری و فکری پذیرفتهشده در آن از نگاه اعضای آن بود. این پژوهش با روش تحقیق کیفی و با استفاده از رویکرد مبتنی بر نظریه داده بنیاد انجام شد. از طریق نمونه گیری نظری و هدفمند و با انجام 23 مصاحبه نیمه ساختاریافته توسط مصاحبه کنندگان بومی آموزشدیده یا کسانی که تجربۀ عضویت در خرده فرهنگ مذکور را داشتند، اشباع نظری حاصل شد. مطابق یافته ها، مشارکت کنندگان عضویت خود را در قالب مفاهیمی چون جمع بِراسداری تعریف کردند؛ بهعبارتی در گروه مامائوک، اعضا همچون برادرانی پنداشته میشوند که «هر» کاری برای برادر دیگر (عضو دیگر) گروه انجام میدهد. عضویت در گروه مذکور براساس تمایل درونی، شرایط نامساعد اقتصادی، تشویق همالان، عضویت دیگران مهم، دفاع از ناموس و جلوگیری از ظلم بوده است. آنان درعینحال گفتند که وجود تسهیل کنندههایی مانند سابقۀ مامایی محله، چشم و همچشمی محلهای و کنترل و محدودسازی روابط محلهای زمینه های آن را محقق میکند. همچنین مشارکت کنندگان در مواجهه با چالشهای پیشرو راهکارها و استراتژیهایی همچون مجاب سازی، جنگ شدید، رهاسازی و فرار را به کار می بندند و به این صورت، گامی برای کاهش چالشهایی منتج از عضویت در خرده فرهنگ مزبور برمی دارند. همچنین عضویت در گروه مامائوک با خود پیامدهای مثبت (مانند حمایتگری مالی و حمایت در درگیریها، پرشدگی اوقات فراغت و گسترش روابط اجتماعی دوستانه) و منفی (نظیر کنشگری منفی، اعتیاد به مواد مخدر، احساس خسران و ازدست دادگی، دشمنزایی، تیرگی روابط و لزوم تجرد و انگ اجتماعی) به همراه دارد. درمجموع یافته های پژوهش در قالب مقولۀ محوری «قربانیان گریز» مدل نظری این نوع از عضویت را ترسیم می کند.
