مؤلفه‌های زبان و نظریة ذهن: پیشنهاد یک مدل مفهومی

نویسندگان

1 استاد عصب‌روان‌شناسی، گروه علوم پایه توانبخشی، دانشکده علوم توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم شناختی-زبان‌شناسی شناختی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

4 دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22084/j.psychogy.2023.28074.2603
چکیده

هدف: هدف مطالعة حاضر، کسب یک درک منسجم از اهمیت زبان، شناسایی و دسته­بندی مؤلفه‌های آن در اکتساب توانایی نظریة ذهن کودکان و همچنین ارائة یک مدل مفهومی در این رابطه بود.روش: نوع پژوهش توصیفی، شیوة انجام آن کیفی و مبتنی بر تحقیق استنادی کتابخانه­ایی بود که با استفاده از روش­های مرور سیستماتیک و فرامطالعه (فراترکیب) انجام شد. جامعة هدف شامل تمام پژوهش­ها و مطالعات موجود در پایگاه­های اطلاعاتی خارجی و داخلی بود که از سال 1990 تا 2021 در زمینة رابطة زبان و نظریة ذهن، انجام شده است. با به­کارگیری روش نمونه­گیری نظری و هدفمند و انتخاب نمونه­ای از مطالعات و پژوهش­های مرتبط، داده­های مورد نیاز گردآوری شد. فرایند نمونه­گیری تا زمانی ادامه یافت که اشباع نظری حاصل گردد. نهایتاً 123 مقاله غربال شد. داده­ها به روش تحلیل محتوا مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.یافته‌ها: در مرحلة کدگذاری آزاد 143 کد مؤلفه شناسایی شد. بر اساس مفهوم کدهای شناسایی­شده و دسته­بندی آنها در یک مؤلفة مشابه، در مرحلة کدگذاری محوری، 5 مؤلفة اصلی و 2 مؤلفة فرعی به دست آمد. یافته­ها حاکی از آن بود که رابطة زبان و نظریه ذهن بر اساس 5 مؤلفة زبانی اصلی به ترتیب اولویت: کاربردشناسی، معناشناسی، نحو، واژگان و واج­شناسی و 2 مؤلفة زبانی فرعی: فرازبانی و کل، قابل تبیین نظری است.نتیجه‌گیری: ارائة این مدل مفهومی گامی در راستای دست­یابی به تبیین جامع و جدیدی از اهمیت زبان در رشد نظریة ذهن به شمار می­رود و منجر به افزایش و به­روزرسانی دانش موجود و بهره­مندی از آن در سطوح کاربردی ازجمله در جنبه­های پژوهشی، آموزشی و بالینی خواهد شد.