گزینش ژنوتیپ های امیدبخش جو متحمل به خشکی با استفاده از شاخص های SIIG، MGIDI و CSI

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژنتیک و به‌‌نژادی گیاهی، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

2 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داراب

3 استادیار پژوهشی، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج

4 استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

5 استاد، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل

doi
10.22077/escs.2025.8232.2310
چکیده

تعدادی ژنوتیپ امیدبخش جو با استفاده از شاخص‌های مختلف تحمل به خشکی ارزیابی شدند. در این آزمایش 17 ژنوتیپ خالص به‌همراه چهار ژنوتیپ شاهد و در دو شرایط آبیاری کامل و تنش خشکی انتهای فصل (سال‌های زراعی 1403-1401) به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی داراب مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس مرکب عملکرد دانه نشان داد که اختلاف معنی‌داری در سطح احتمال یک درصد بین ژنوتیپ‌ها در هر دو شرایط تنش خشکی و شرایط بدون‌تنش وجود دارد. ژنوتیپ‌های شماره 21، 4 و 20 به‌ترتیب با عملکرد دانه 6405، 6343 و 6310 کیلوگرم در هکتار نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها در شرایط بدون‌تنش و ژنوتیپ‌های شماره 4، 20 و 16 به‌ترتیب با عملکرد دانه 5122، 4848 و 4717 کیلوگرم در هکتار در شرایط تنش خشکی دارای بالاترین عملکرد دانه بودند. بر مبنای شاخص‌های MGIDI، SIIG و CSI ژنوتیپ‌های شماره 4، 20، 21 و 16 به‌ترتیب جزء ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی شناخته شدند. براساس نتایج تجزیه PCA، شاخص‌های تحمل به تنش خشکی در پنج گروه قرار گرفتند. بر این اساس شاخص‌های SIIG، CSI، SNPI، YI، Ys، HARM، GMP، STI، MP و Yp در گروه یک قرار گرفتند. شاخص‌های این گروه، بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه در شرایط تنش و بدون‌تنش داشتند و ژنوتیپ‌های شماره 4، 16 و 20 جزو ژنوتیپ‌های برتر در این گروه بودند که دارای عملکرد دانه بالاتر از میانگین کل هم در شرایط تنش و هم در شرایط بدون‌تنش بودند. براساس نتایج تجزیه PCA، شاخص‌های گروه یک با توجه به شناسایی ژنوتیپ‌های پرپتانسیل در هر دو شرایط تنش و بدون‌تنش به‌عنوان شاخص‌های برتر در این تحقیق شناسایی شدند. براساس نتایج شاخص‌های SIIG، MGIDI و CSI، ژنوتیپ‌ شماره 4 به‌عنوان ژنوتیپ‌ برتر انتخاب شد.