تاثیر شرایط سبقت اتوبوس‌ها در استراتژی کنترلی تمام توقف بر زمان انتظار مسافران

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، گروه مهندسی حمل‌ونقل، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه علم و صنعت ایران، ایران

2 استادیار، گروه مهندسی حمل‌ونقل، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه علم و صنعت ایران، ایران

3 دانشیار، گروه مهندسی سیستم‌های هوشمند، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، ایران

doi
10.22119/jte.2022.347335.2606
چکیده

سیستم‌های حمل‌ونقلی سیستم‌های ناپایداری هستند و این ناپایداری بر روی شاخص‌های قابلیت اطمینان سیستم‌های حمل‌ونقل تاثیر گذار است. برای افزایش قابلیت اطمینان می‌توان از استراتژی‌های کنترلی استفاده کرد. یکی از استراتژی‌های کنترلی، توقف اتوبوس‌ها در ایستگاه‌ها است. پژوهش‌های بسیاری بر روی استراتژی کنترلی اولین توقف و تاثیر آن بر روی زمان انتظار مسافران در گذشته صورت گرفته است. اما در این پژوهش از استراتژی کنترلی توقف در تمام ایستگاه‌های افق زمانی (تمام توقف) تحت تاثیر  شرایط سبقت اتوبوس‌ها، که در پژوهش‌های قبلی مورد بررسی قرار نگرفته بود، استفاده می‌شود. سناریوی عدم وجود شرایط سبقت اتوبوس‌ها و سناریوی وجود شرایط سبقت اتوبوس­ها معرفی‌شده و برای هرکدام یک مدل ریاضی جداگانه ارائه‌ شده است. مدل ریاضی برای هرکدام از سناریوها شامل تابع هدف از نوع کمینه‌سازی و محدودیت‌های مربوط به هرکدام است. در مدل ریاضی ارائه‌شده، تاثیر استراتژی کنترلی تمام توقف تحت تاثیر شرایط سبقت، بر زمان انتظار مسافران داخل اتوبوس و داخل ایستگاه مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه یک مثال فرضی برای حل مدل و یک مطالعه‌ی موردی بر روی خط 5 BRT تهران انجام شده است و بر روی برخی پارامترهای مدل مانند حداکثر ظرفیت اتوبوس و طول افق زمانی تحلیل حساسیت انجام گرفته است. نتایج تحلیل حساسیت نشان داد که با افزایش ظرفیت اتوبوس و کاهش طول افق زمانی زمان انتظار مسافران کاهش می‌یابد. همچنین برای هرکدام از سناریوها زمان توقف اتوبوس‌ها در هر ایستگاه، به‌منظور کمینه‌سازی زمان انتظار مسافران در داخل اتوبوس و داخل ایستگاه مشخص شد. نتایج مطالعه‌ی موردی و مثال فرضی نشان می‌دهند که زمان انتظار مسافران در حالتی که از استراتژی کنترلی استفاده شده است نسبت به حالت بدون استراتژی کنترلی حدود 3 درصد کاهش‌یافته است.