فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محدودیت منابع آب برای کشاورزی و افزایش تقاضا برای تأمین غذا در سرتاسر جهان نیازمند راهبردهای بهینه مصرف آب مانند کم‌آبیاری و دستیابی به عملکرد بالاست. ایــن پــژوهش به‌صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در دو سال 1400 و 1401 در شرکت کشت و صنعت شهید رجایی دزفول اجرا شد. سه دور آبیاری (8، 13 و 18 روز) در کرت‌های اصلی و سه رقم ناشکوفای جدید و یک رقم شکوفای محلی کنجد (به ترتیب برکت، مهاجر، چمران و شوین) در کرت‌های فرعی قرار گرفت. نتایج نشان داد دورهای آبیاری به‌طور متفاوتی ویژگی‌های مورفوفنولوژیک، فتوسنتزی و عملکرد دانه و روغن ارقام کنجد را تحت تأثیر قرار داد. در دور آبیاری 13 روز تفاوت‌های معنی‌دار تنها در برخی صفات مشاهده شد، در حالی که دورآبیاری 18 روز در مقایسه با 8 روز منجر به کاهش قابل‌توجه ارتفاع بوته، طول ناحیة کپسول-دهنده، تعداد روز تا گلدهی و ظهور کپسول، هدایت روزنه‌ای، سرعت فتوسنتز و تعرق، شاخص سبزینگی، عملکرد زیست توده، عملکرد دانه و روغن شد، ولی بهره‌وری آب آبیاری را افزایش داد. بین ارقام از نظر عملکرد دانه و روغن در واکنش به دور ‌آبیاری تنوع ژنتیکی وجود داشت. بیشترین عملکرد دانه مربوط به رقم مهاجر و برکت در دور آبیاری 8 روز (به ترتیب1490 و1730 کیلوگرم در هکتار) بود. با افزایش دور آبیاری از 8 به 18 روز ارقام برکت و مهاجر در مقایسه با شوین عملکرد دانه و روغن بالاتری داشتند. به طور کلی، بیشترین کارایی مصرف آب آبیاری برای عملکرد دانه، در دور آبیاری 13 روز حاصل شد و اعمال این دور آبیاری در سال اول و دوم موجب کاهش 31 و 28 درصدی آب مصرفی شد. به طور کلی، دور آبیاری 8 تا 13 روز و ارقام ناشکوفای برکت و مهاجر برای تولید پایدار کنجد در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری قابل ‌توصیه هستند.