کنش حمایتی، از سنتگرایی گزینشی تا عرفینگری تقلیدی: ارائۀ یک نظریۀ دادهبنیاد
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد برنامهریزی و رفاه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه تعاون و رفاه اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 کارشناسی ارشد رشته پژوهش علوم اجتماعی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22067/social.2022.76720.1176چکیده
کنش حمایتی یکی از نمودهای تعامل گرم نامتقاران در جامعه است که افراد با دلایل و انگیزههای مختلف و در شرایط متفاوت انجام میدهند. پژوهش حاضر با هدف بررسی شرایط حاکم بر کنشهای حمایتی و راهبردهای افراد انجام گرفته است. بهمنظور دستیابی به هدف این پژوهش، کنش حمایتی و شرایط وقوع آن در مکاتب مختلف جامعهشناسی و آراء صاحبنظران اصلی این حوزه نقد و بررسی شده و با استفاده از روش نظریۀ دادهبنیاد با 22 فرد ساکن شهر مشهد، دربارۀ تجربیات مختلف کنش حمایتی و دلایل انجام آنها مصاحبه عمیق شده است. ازآنجاکه در پژوهش حاضر، رسیدن به حداکثر تنوع در دیدگاه کنشگران مدنظر بوده است، از نمونهگیری هدفمند (حدکثر تنوع) بهره گرفته شد. ملاک اصلی برای انتخاب شرکتکنندگان نیز تجربهکردن پدیدۀ موردمطالعه بوده است. برای این منظور، ابتدا برخی شاخصها همچون دیدگاه مذهبی، گروه سنی، تحصیلات، درآمد و خاستگاه اقتصادی مشخص شد تا براساس آنها بتوان نمونههایی کاملاً متفاوت را مدنظر قرار داد. مصاحبهها در سه سطح باز، محوری و گزینشی کدگذاری شده و درنهایت، 35 مقوله اصلی که در چهار دسته شرایط (علّی، مداخلهای و زمینهای)، راهبردهای کنش، پیامدها و مقولۀ هستهای قرار گرفتهاند، شناسایی شده است. براساس یافتههای این پژوهش، مقولۀ هستهای با عنوان «درهمآمیزی دریافتهای معنایی پیشامدرن و الگوهای ابزاری مدرن در پیشبرد کنشهای حمایتی» شناسایی شد که از درون آن مقولۀ هستهای دیگری با عنوان «گذر از حمایتِ تکلیفمدارانۀ دینی خانواده محور به حمایتِ وظیفهمدارانۀ اجتماعمحور» شناسایی شد.
