بازنمایی ایران در میان کاربران شبکه های اجتماعی عراق (مطالعه مورد کاربران فیس بوک پس از شکست داعش تا شهادت حاج قاسم سلیمانی)
نویسندگان
1 دکتری علوم ارتباطات واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.48308/piaj.2025.238309.1632چکیده
چکیده مبسوطمقدمه و اهداف: قدرت در دوران مختلف متاثر از ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و تکنولوژیک ماهیت و طبیعت متفاوتی داشته است. در دوران کلاسیک، مدرن و پسامدرن تعاریف و جلوههای متفاوتی از این مفهوم قابل بررسی است، اما بهنظر میرسد آنچه در جهان امروز و آینده بیشتر بتواند ماهیت آن را تبیین و توصیف کند، قدرت نرم و دیپلماسی عمومی است. در این متن، اهمیت شبکههای اجتماعی در سالهای اخیر به واقعیتی بدیهی تبدیل شده و منبع بسیار مفیدی برای استخراج نظر کاربران در مورد موضوعات، شخصیتها، محصولات و حتی مباحث کلان کشور و روابط خارجی و داخلی است. عراق به عنوان یک همسایه با قرابت مذهبی و فرهنگی عمیقی که میتواند بازاری بزرگ و شریکی استراتژیک برای ایران باشد، همچنین حضور مستشاری نظامی در عراق و موفقیت در شکست داعش در کنار حمایت ایران از گروههای مقاومت عراقی در سالهای پس از صدام و وجود اماکن مقدسه، نیاز بیش از پیش به شناخت رویکرد و نظر جامعه عراقی نسبت به ایران را دوچندان میکند. در نگاه کلی بازنمایی تصویر ایران در میان کاربران شبکههای اجتماعی عراق به ویژه فیسبوک میتواند سنجهای اولیه از میزان موفقیت قدرت نرم و دیپلماسی عمومی ایران در عراق باشد.روش: محور اصلی این پژوهش حول بازنمایی ایران در میان کاربران شبکههای اجتماعی عراق شکل گرفته و دادههای بستر فیسبوک به عنوان اصلیترین و بزرگترین بستر شبکه اجتماعی کاربران عراقی با استفاده از سیستمهای کامپیوتری جمعآوری، ذخیرهسازی، نویزگیری و پردازش شده است. پس از آن با بهرهگیری از روش تحلیل تماتیک روی دادههای فیسبوکِ کاربران عراقی پس از شکست داعش تا شهادت سردار سلیمانی مورد بررسی و پردازش به تفکیک سال انجام گرفته است.یافتهها: اصلیترین موضوعاتی که حول مسائل مرتبط با ایران در فیس بوک عراقیِ منتشر شده به تفیکیک سال از سال 2018 تا 2020 و در چهارده تم اصلی طبقهبندی و سطح بندی شده که مهمترین این موضوعات عبارت است از: - گروههای همسو با انقلاب اسلامی- روابط سیاسی ایران و عراق - اظهار نظر در مورد فرهنگ دینی و اجتماعی مردم ایران - محتواهای مرتبط با دفاع مقدس و تاریخ جنگ عراق و ایران - موضوع روابط اقتصادی و محصولات ایرانی - دخالت ایران در انتخابات و حکومت عراق -موضوعات ورزشی بین دو کیور - اخبار بین دو کشور - تحریم آمریکا علیه ایران و نقش عراق و مقامات ایرانی (شامل مسئولین و شخصیتهای سیاسی و نظامی کشور، مقام معظم رهبری، رییس جمهور، سردار سلیمانی) - زیارت اربعین و حضور ایرانیان در این پیاده روی میشوند، تا نمایی روشن از تصویر ایران در شبکههای اجتماعی عراق قابل نمایش باشد.نتیجهگیری: تصویر ایران در میان کاربران عراقی با چالشهای زیادی روبرو است و گذشت سالها از شکست داعش و دیگر خدمات ایران به عراق چندان در نمای قدرت نرم ایران در عراق موثر نبوده است. سهم ایران از خروج داعش و دفاع و هزینههایی مانند شهادت جوانان و سردارهای ایرانی برای حفظ امنیت مردم عراق در محتواهای عراقیها کمتر دیده میشود. موضوعات مطرح شده حول مقامات حاضر در عراق همچون شهید سلیمانی که جان خود را در این راه داده، شباهتی به یک اسطوره و یا یک قهرمان ندارد. محصولات ایرانی جایگاه مناسبی از نظر حجم تبلیغات و حمایت در میان کاربران عراقی ندارند.
