فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده مبسوطمقدمه و اهداف: شناسایی روند اعتراض‌ها در جامعه ایران و بهره‌برداری از آن در قالب جنبش‌های سازمان‌یافته، به‌ویژه در دهه اخیر، نشان‌دهنده ظهور الگویی نوین در رفتارهای اعتراضی است. این الگوی جدید، در عین حال که برآمده از برساخت گفتمانی معترضین داخلی و واکنش به شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی داخلی است، به‌نظر می‌رسد محصول طراحی و هدایت چندبعدی از سوی عوامل خارجی نیز باشد. در این میان، اعتراض‌های سال ۱۴۰۱ به‌عنوان نمونه‌ای برجسته، فرصتی را برای تحلیل این الگوی نوین و بررسی مؤلفه‌های شکل‌دهنده آن فراهم می‌کند. مقاله حاضر تلاش دارد این وضعیت پیچیده را به کمک مفهوم «جنبش اجتماعی دستکاری‌شده» بازنمایی کند و با تطبیق این مفهوم بر وقایع اعتراضی سال  به شناسایی و احصای ویژگی‌ها و مؤلفه‌های اصلی این جنبش بپردازد. هدف اصلی مقاله، ارائه تحلیلی جامع از نحوه شکل‌گیری، هدایت و تأثیرگذاری این جنبش‌ها در فضای سیاسی و اجتماعی ایران معاصر است. کمک به مدیریت هوشمند اعتراض در ایران هدف اصلی این پژوهش است. اهداف فرعی این پژوهش نیز عبارت‌اند: تبیین مؤلفه‌های اعتراض‌های 1401 و تدقیق مفهومی جنبش دستکاری‌شده اجتماعی است.روش‌ها: تحقیق حاضر از حیث ماهیت، کیفی و از لحاظ رویکرد پژوهشگران توصیفی-تحلیلی است. در این پژوهش، روش گردآوری داده‌ها اسنادی بوده و اطلاعات از طریق استفاده از درگاه‌های معتبر نمایه و منابع علمی قابل استناد به‌دست آمده است. داده‌های گردآوری‌شده با بهره‌گیری از روش تحلیل لایه‌ای علت (CLA) مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این روش تحلیلی، با ارائه چارچوبی چندلایه، امکان تحلیل عمیق‌تر و چندبعدی موضوع را فراهم می‌کند. تحلیل لایه‌ای علت موضوع پژوهش را از چهار سطح مختلف بررسی می‌کند که این سطوح از سطح پدیده‌های سطحی تا لایه‌های عمیق‌تر مفهومی ادامه دارند و از بالا به پایین و بالعکس قابل اجرا هستند.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جنبش اجتماعی دستکاری‌شده در اعتراض‌های سال 1401 ویژگی‌هایی خاص دارد که آن را از دیگر جنبش‌ها متمایز می‌کند. این جنبش بیشتر از کنش‌های مجازی به جای اعتراضات خیابانی استفاده می‌کند و سعی دارد رهبری خود را پنهان کرده و به‌عنوان یک حرکت مردمی نشان دهد. در کنار این، از بحران‌ها و منازعات موجود بهره‌برداری کرده و از حمایت‌های خارجی و رسانه‌های بین‌المللی برای پیشبرد اهداف خود استفاده می‌کند. این جنبش همچنین تلاش می‌کند تا امید به تغییر و موفقیت اعتراضات را در میان مردم گسترش دهد و آن‌ها را به ادامه اعتراضات ترغیب کند. در سطح استعاره‌ها، از مفاهیم مبهم و خواسته‌های نامشخص استفاده می‌کند تا افراد را به دنبال اهداف نامشخصی ببرد. این ویژگی‌ها به تحلیل دقیق‌تر و مدیریت بهتر اعتراضات کمک می‌کند و امکان مقابله با تأثیرات منفی خارجی را افزایش می‌دهد.نتیجه‌گیری: تحلیل لایه‌ای جنبش اجتماعی دستکاری‌شده نشان می‌دهد که این جنبش، به عنوان یک جنبش نوین اجتماعی دوازده مؤلفه متمایز دارد. مؤلفه‌های این جنبش در لایه لیتانی: بیشتر مجازی، رهبری پنهان و سمبولیک، در لایه سیستماتیک: منازعه مبنا، مبتنی بر روند اعتراض و متأثر از دخالت خارجی، در لایه گفتمان: برآمده از گفتمان رسانه‌ای، نتیجه گفتمان خارجی و به دنبال گفتمان امید به تغییر و در لایه استعاره‌ها: فاقد استعاره مبنایی، شامل استعاره‌های برساخته و متنوع و در قالب ساخت سه سطحی استعاره‌ای است.