فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده مبسوط مقدمه و اهداف: امروزه از میان 196 کشوری که در جهان وجود دارد 134 کشور به شکل فعال به حوزه فناوری و خدمات فضا پایه ورود کرده‌اند و سالانه 117 میلیارد دلار منابع مالی از سوی دولت‌ها صرف توسعه فناوری فضایی می‌شود اما بیشتر کشورهای جهان در حالی برای توسعه یک برنامه فضایی ملی سرمایه گذاری می‌کنند که با مشکلات متعدد اقتصادی نظیر فقر گسترده، تورم و بیکاری مواجه هستند لذا هدف در این پژوهش بررسی چرایی سرمایه گذاری کشورهای دنیا از توسعه یافته تا در حال توسعه با وجود تنگناها و محدودیت‌های اقتصادی برای توسعه یک برنامه فضایی ملی است. روش‌ها: در این مقاله اقتصاد سیاسی فناوری فضایی، به شیوه استتناج بهترین تبیین با بهره‌گیری از رویکرد تلفیقی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌است. بر اساس رهیافت تلفیقی پژوهشگر از مکانیزم‌های علی که در نظریه‌ها، مدل‌ها و روایت‌های تبیینی که در سنت‌های پژوهشی رقیب گنجانده شده‌اند، بهره می‌گیرد و تلاش می‌شود عملکرد پژوهشی به اندازه کافی منسجم باشد تا از پژوهش‌های معمولی متمایز شود و در عین حال به اندازه کافی انعطاف پذیر باشد تا طیف وسیعی از مسائل، مفاهیم، روش‌ها و استدلال‌های علی را در خود جای دهد. روش استنتاج بهترین تبیین نیز شکلی از استنتاج منطقی است که با مشاهداتی آغاز و سپس ساده‌ترین و محتمل‌ترین توضیح برای آنها مطرح می‌شود.یافته‌ها: در پژوهش حاضر با استفاد از رهیافت تلفیقی اقتصاد سیاسی فناوری فضایی با چهار نظریه اقتصاد، مدیریت، اقتصاد سیاسی و روابط بین الملل مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت که طبق نظریه انحصار چند جانبه؛ کشورهای جهان با هدف خروج از بن بست انحصار اقدام به سرمایه‌گذاری در توسعه فناوری فضایی ملی می‌کنند همچنین از آنجاییکه وابستگی متقابل توانایی تسلیحاتی شدن را دارد و دولت‌هایی که بر گره‌های مرکزی تسلط دارند می‌توانند از جایگاه خود به عنوان ابزار قدرت علیه سایرین بهره‌برداری کنند و امنیت ملی اغلب کشورهای جهان با مخاطره روبرو شود لذا کشورها با هدف احتراز از تسلیحاتی شدن وابستگی تلاش می‌کنند فناوری‌هایی فضایی نظیر ارتباطات تلوزیونی و مخابراتی ماهواره‌ای یا سیستم‌های موقعیت یابی را بومی سازی کنند. یکی‌دیگر از ابعاد مهم فناوری فضایی مربوط به شکل گیری شبکه‌ای از اثرپذیران اثرگذار است که از سطح عمومی و مردم عادی جامعه گرفته تا موسسات و دانشگاه‌ها و مراکز حساسی نظامی را در برمی‌گیرد و همه آنها مجموعه‌ای از اثرپذیران اثرگذار فناوری فضایی هستند و می‌توان گفت این فناوری زنجیره‌ای از فناوری‌های دیگر را در پی دارد، در نهایت از مهم‌ترین ابعاد توسعه برنامه فضایی ملی مربوط به کسب اقتدار ملی و پرستیژ و اعتبار بین المللی است. نتیجه گیری: معمولا فناوری‌هایی با کاربرد دوگانه نظیر فناوری فضایی که در عین داشتن قابلیت نظامی دارای مزایای غیرنظامی گسترده نیز هستند ابعاد مختلفی از حیات بشر را تحت تاثیر قرار می‌دهند. در این میان با در نظر گرفتن سطح میانی یعنی تعاملات بین دولتی و نقش چنین فناوری‌هایی در روابط بین الملل، فناوری فضایی ابعاد گسترده از اجتماعی گرفته تا امنیتی و سیاسی را در تعاملات بین دولتی با خود درگیر می‌کند بنابراین کشورهایی که در این فناوری سرمایه گذاری می‌کنند در واقع با یک تیر چند نشان را می‌زنند و اساسا نه‌تنها هزینه‌های سرمایه‌گذاری در برنامه‌های فضایی برای کشورها به‌مراتب کمتر از عدم سرمایه‌گذاری در این عرصه بوده و در حقیقت نه به لحاظ سیاسی و نه اقتصادی جایگزین قابل قبولی برای آن قابل تصور نیست و فضا یکی از سودمندترین عرصه‌های سرمایه‌گذاری برای کشورها اعم از توسعه یافته و نیافته بوده، هست و در آینده قابل پیش بینی نیز باقی خواهد ماند.