فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد تطبیقی-تاریخی به بررسی تأثیر  نهاد وقف بر توسعه در شهر مشهد و عوامل تضعیف یا تقویت‌کنندۀ آن در سه دورۀ تاریخی تیموری، صفوی و پهلوی پرداخته است. در قسمت چهارچوب نظری ضمن اشاره به نظریه‌های کارکردگرایی و ساختارگرایی، با استفاده از رویکرد نونهادگرایی در جامعه‌شناسی اقتصادی، یک مدل علّی سه‌ سطحی برای بررسی عوامل تضعیف‌کننده یا تقویت‌کنندۀ تأثیر نهاد وقف بر توسعه ارائه شده است. این مدل در دو سطح درون‌ موردی و بین‌ موردی و با استفاده از روش تحلیل روایی، روش توافق و غیرمستقیم اختلاف میل بررسی و آزمون شد. نتایج بیان می‌کند، تقویت یا تضعیف تأثیر  وقف بر توسعه در شهر مشهد در دوره‌های بررسی‌شده، تابعی از محیط نهادی وقف، عملکرد متولیان موقوفات و سازمان‌های متولی وقف در حفظ و توسعۀ موقوفات و نیات و انگیزه‌های واقفان بوده است؛ به‌طوری‌که در دوره‌های تیموری و صفوی به‌دلیل وجود محیط نهادی حامی وقف، عملکرد مؤثر متولیان و سازمان‌های متولی وقف و تقویت انگیزه‌های معنوی واقفان و اثرگذاری بیشتر نیات آن‌ها، تأثیر  وقف بر توسعه در مشهد نیز تقویت شده است؛ درحالی‌ که در دورۀ پهلوی به‌دلیل فقدان محیط نهادی حامی وقف، سوء عملکرد متولیان موقوفات و سازمان‌های متولی وقف، تضعیف انگیزه‌های معنوی واقفان و کاهش اثرگذاری نیات آن‌ها، این تأثیر  تضعیف شده است.