واکاوی تجربۀ مادری زنان شاغل در پستهای مدیریتی ( مطالعۀ موردی زنان شاغل در وزارت نفت)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعهشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه جامعهشناسی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
3 استادیار، گروه جامعهشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22067/social.2022.74613.1127چکیده
مادرشدن همیشه یکی از نقشهای اصلی و کلیدی زنان در جامعۀ ایران و حتی در جهان بوده است، اما در چند دهۀ اخیر با توجه به تغییرات نگرشی و افزایش گزینههای پیشرفت ازجمله تحصیل و اشتغال و فرصتهای حضور اجتماعی بیشتر، تجربه مادری برای برخی از زنان دستخوش تغییرات اساسی شده است. مادرشدن، دیگر نقش اجباری و تمام وقت زنان شناخته نمیشود و آنان میتوانند در موقعیتهای اجتماعی مختلف و در همه سطوح مشارکت داشته باشند. هدف این پژوهش، واکاوی تجربه مادری و خط مشی آنها در ایفای نقش مادری در بین زنان شاغل در پست های مدیریتی وزارت نفت است. برای دستیابی به اهداف تحقیق از روش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی استفاده شده است. تکنیک جمعآوری اطلاعات، مصاحبه عمیق، شیوه نمونهگیری هدفمند و حجم نمونه 30 نفر از زنان با گروه سنی 40- 55 سال شاغل در پستهای بالای وزارت نفت بود. برای تجزیه و تحلیل دادهها از روش تحلیل مضمون بهره گرفته شد. نتایج مطالعه در ذیل مفاهیم در قالب شش مقوله اصلی شامل مادری مهمترین منبع هویتی زنان، بازتعریف نقش مادری، احساس مادری، تجربه بارداری و بیگانگی مردان، جدایی از فرزند و حضور مجدد در محل کار، چالش فرزند دوم و ۱۶ مقوله فرعی طبقهبندی شد. در نتیجهگیری پژوهش میتوان گفت، معنا و مفهوم مادری در نزد این گروه با توجه به موقعیتهای اجتماعی آنها و تغییرات فرهنگی بازتعریف شده است. در این فرایند بهدلیل اجرانشدن برنامههای دوستدار خانواده و حمایت از نقش مادری، زنان شاغل از سوی جامعه و سازمان با هزینهها و دشواریهایی در فرزند پروری مواجه هستند و در واقعیت از یک سو با تعارضهای گوناگون مواجهاند، اما از سویی دیگر این دو نقش تأثیرات متقابل مثبت نیز بر هم داشتهاند.