اقتصاد سیاسی بینالمللیشدن ارزهای نوظهور؛ تحلیلی بر روندها و پیامدهای بینالمللیشدن یوان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشیار روابط بین الملل، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم ادارای و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. (نویسنده مسئول).
3 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم ادارای و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.48308/piaj.2024.235481.1521چکیده
مقدمه و اهداف: با ظهور شگفتانگیز اقتصاد چین در سده بیست و یکم و نقش بیبدیل آن کشور در مبادلات تجاری و مالی، بینالمللیشدن یوان چین به یکی از شاخصهای اصلی تجلی چین بهعنوان قدرت سیاسی و اقتصادی اثرگذار در نظم جهانی موجود تبدیل شده است؛ چنانکه با مطرحشدن چالشهای عمده فراروی ایفای نقش دلار از یکسو و ارتقای جایگاه چین در سلسلهمراتب قدرت جهانی از سوی دیگر، بحثهای جدیدی در خصوص ظهور ارز چینی یوان یا رنمنبی بهعنوان ارز بینالمللی در محافل علمی و سیاستگذاری درگرفته و احتمالهای متعددی در باب امکان و امتناع آن مطرح میشود. صرفنظر از این امکان و امتناع، نکتهای که به نظر در باب آن هیچ تردیدی وجود ندارد، پیامدهای فراروی این بینالمللیشدن ارز است؛ زیرا آمدوشد یک ارز در عرصه بینالمللی و نیل آن به موقعیت واسطهگری مالی یا تبدیلشدن آن به مبنای ذخیره ارزش، هم دارای بنیانی سیاسی و هم دارای اثرپذیری از مؤلفههای قدرت است. مقاله حاضر با هدف بررسی روندها و پیامدهای بینالمللیشدن یوان با در نظرگیری عدم قطعیت موجود در نظام سیاسی و اقتصادی این کشور تدوین شده و به این سؤال پاسخ میدهد که بینالمللیشدن یوان با چه پیامدهایی ناشی از عدم قطعیت سیاسی و اقتصادی همراه است.روشها: این مقاله با گزینش رویکرد عدم قطعیت در قالب فرضیه و با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و اکتشافی بر این نظر است که بینالمللیشدن هر ارز نوظهور ازجمله یوان، مستلزم کاهش عدم قطعیت در حوزههای سیاسی و اقتصادی است که در صورت درک و مدیریت این پیامدها، بینالمللیشدن یوان تسهیل شده و در غیراینصورت این بینالمللیشدن دشوار خواهد شد. این مقاله، مسیر بینالمللیشدن یوان را مفروض گرفته و به دنبال آیندهپژوهی نیست بلکه بحث اصلی خود را با اتکا به تجربه تاریخی ارزهای سنتیتر و پراستفاده در نظام پولی بینالمللی همچون دلار در یک چارچوب تحلیلی بر پیامدهای محتمل متمرکز میکند.یافتهها: مقاله حاضر با مفروض گرفتن بینالمللیشدن یوان در آینده نظام پولی بینالمللی، در قالب یافتهها، الزامات و پیامدهای مربوط به عدم قطعیت سیاسی را در محورهایی همچون اصلاحات دموکراتیک، چین بهمثابه قدرت مسئول، افزایش نفوذ آن در جنوب جهانی و تصویرسازی از این کشور بهمثابه قدرت بزرگ معرفی کرده و عدم قطعیت اقتصادی را میتوان در مؤلفههایی همچون تعدیل و اصلاح ساختار اقتصاد سیاسی چین، تغییر وضعیت تعیین قیمت توسط دولت، دشوار شدن نظام تحریم دلاری و تقویت نهادهای اقتصادی چینی مشاهده کرد.نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهند بینالمللیشدن یک ارز در مرتبه نخست، درگرو پشتوانه و ظرفیت های اقتصادی کشور دارنده آن ارز است و در مرتبه دوم، به اعتماد آن از سوی کشورهای حامی. در این شرایط، یوان چین علیرغم اینکه بنا بر آمارهای موجود از حیث مبادلات بینالمللی در جایگاهی بعد از ارزهای سنتی دلار، پوند، یورو و ین ژاپن قرار میگیرد اما روند رو به صعود آن حاکی از بینالمللیشدن فزاینده آن است؛ مسیری که بدون تردید اگرچه از ظرفیت های اقتصادی چین متأثر میشود اما برای کاهش عدم قطعیت و پیشبینی پذیری در محیط داخلی، ضرورت اصلاحات دموکراتیک و شفافیت اقتصادی و نهادی لازم می نماید و در عرصه بینالمللی نیز، مسئولیتپذیری هرچه بیشتر چین در قبال مسائل جهانی، تصویرسازی مثبت این کشور در بخش مهم جنوب جهانی و بهعنوان قدرتی بزرگ در حل و فصل مسائل جهانی اجتناب ناپذیر است.