تاریخمندی متن از منظر معتزله و نومعتزله
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2 استادیار گروه ادیان و مذاهب، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران.
3 دانشیار گروه مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
4 دانشیار گروه مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
doi
10.22034/jid.2021.97331.1442چکیده
در این پژوهش آرای معتزله متقدم و نومعتزله را در باب تاریخمندی متن، قرآن و آموزههای دین بررسی میکنیم تا به اشتراکات و افتراقهای این دو جریان فکری پی ببریم. نومعتزلیها معتقدند متن یا قرآن محصولی فرهنگی و تاریخمند، و متأثر از فرهنگ عصر نزول است، و حاوی پیامی برای عموم مردم در دیگر اعصار نیست. آنها رابطه میان قرآن و فرهنگ زمانه، مکّی و مدنیبودن آیات، اسباب نزول در آیات، وجود آیات ناسخ و منسوخ، تاریخمندی برخی از آموزههای قرآن در حوزه فقه و شریعت را دلیل مدعایشان میدانند. در مقابل، معتزله به دلیل اعتقاد به ناتوانی عقل در دستیابی به تکالیف سمعی، با رد تاریخمندی قرآن، بیان احکام را فلسفه ضرورت وحی میدانند، و رویکرد اصلیشان قبول آیات و احکام به بیان قرآن و سنت است.
