مطالعه غنای گونه‌ای و تشابه پوشش سطحی و بانک بذر خاک در مناطق خشک آتریپلکسکاری شده شهریار

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مرتعداری، دانشگاه گرگان

2 استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران

3 استادیار دانشکده کویرشناسی، دانشگاه سمنان

doi
10.22092/wmej.2016.113434
چکیده

پوشش گیاهی را شاید بتوان مهمترین فاکتور تاثیرگذار در حفاظت خاک از فرسایش آبی و بادی دانست. مدیریت آگاهانه پوشش گیاهی، نیاز به اطلاعات دقیق و کافی از آن و ظرفیت‌های بانک بذر خاک دارد. از طرفی بررسی تغییرات ایجاد شده در پوشش گیاهی و بانک بذر خاک بعد از عملیات اصلاحی می‌تواند روند تغییرات حاصل از مدیریت را بیش از پیش نمایان سازد. رابطه بین این دو لزوم مطالعات بعد از عملیات اصلاحی را برجسته‌تر می‌کند. برای تعیین غنای گونه‌ای و تشابه پوشش سطحی و بانک بذر خاک، از مناطق آتریپلکس کاری شده 18 ساله قرق و منطقه قرق فاقد بوته‌کاری نمونه‌برداری صورت گرفت. نمونه برداری بانک بذر در پاییز 1389 به روش تصادفی سیستماتیک در طول 4 ترانسکت 200 متری در هر منطقه انجام شد. 5 پلات یک متر مربعی به فواصل 50 متری در طول هر ترانسکت (جمعا 20 پلات در هر منطقه) مستقر گردید. نمونه‌های خاک از دو عمق 5-0 و 10-5 سانتی‌متر بوسیله اگری به قطر 5/2 سانتی‌متر برداشت و به گلخانه منتقل و در بستر مناسب کشت گردیدند. همچنین بررسی و ثبت پوشش گونه‌های گیاهی در هر پلات در دو مرحله پاییز و بهار 1390، به روش تخمین انجام شد. تعداد گونه‌هایی که از خاک استحصالی از هر پلات در گلخانه جوانه زد و شناسایی شد، به‌عنوان غنای گونه‌ای آن نمونه به‌حساب آمد. از شاخص کیفی سورنسون جهت اندازه گیری تشابه بین بانک بذر خاک و پوشش گیاهی سطح زمین در هر پلات استفاده شد. برای مقایسه خصوصیات بانک بذر خاک شامل تشابه بانک بذر با پوشش روزمینی، غنای بانک بذر، کلاس‌های خوشخوراکی و اشکال زیستی بین دو منطقه از آزمون t غیر جفتی استفاده شد. جهت مقایسه هر کدام از خصوصیات بانک بذر خاک بین دو عمق هر منطقه از آزمون t جفتی استفاده شد. از آزمون تجزیه واریانس یک طرفه و دانکن جهت مقایسه کلاس‌های خوشخوراکی و اشکال زیستی در هر منطقه بطور جداگانه استفاده شد. نتایج نشان داد که در مورد تشابه بانک بذر خاک و پوشش روزمینی، همچنین غنای بانک بذر خاک درعمق 5-0 و 10-5 سانتی‌متری بین منطقه بوته‌کاری و فاقد بوته‌کاری اختلاف معنی‌دار وجود  دارد. نتایج نشان داد که تشابه بانک بذر خاک با پوشش سطح زمین در منطقه بوته‌کاری برای عمق اول 60% و برای عمق دوم 24% و در منطقه فاقد بوته‌کاری برای عمق اول 84% و برای عمق دوم 40% است. تمامی کلاس‌های خوشخوراکی بین دو منطقه اختلاف معنی‌دار نشان داد. از بین اشکال زیستی به جز همی-کریپتوفیت‌ها باقی اشکال زیستی دارای اختلاف معنی‌دار بین دو منطقه بودند.