منطقه گرایی شبکه ای و امنیت ملی عراق با تاکید بر نقش جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 استاد گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری روابط بین الملل، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22034/fr.2025.519360.1660چکیده
امنیت ملی ازجمله دغدغههای اصلی و بنیادین عراق از زمان تأسیس (1920) بوده که بهعنوان یک کشور یا کنشگر در سیستم بینالمللی نوین مطرح شده است. در این میان منطقهگرایی بهعنوان یکی از برجستهترین راههای دستیابی به امنیت ملی مطرح بوده که این موضوع با تحول سیستم بینالملل به سیستمی پیچیده - شبکهای از برجستگی خاصی برخوردار شده است؛ اما بااینوجود، ادبیات روابط بینالملل بهویژه در عراق چنین موضوعی را مورد غفلت قرار دادهاند. به همین سبب این پرسش اساسی مطرح میشود که با توجه به تحول سیستم بینالملل به سیستم شبکهای که قاعدتاً الگوی منطقهگرایی را نیز به الگوهای شبکهای تغییر داده است، این الگوی نوین از منطقهگرایی چه جایگاه و پیامدهایی بر امنیت ملی عراق دارد و جایگاه ایران در این فرایند چیست؟ در پاسخ به این پرسش فرضیه پژوهش این است که در سیستمهای بینالمللی پیچیده-آشوبی به دلیل به هم پیوندی شبکهای و لایههای نظم، منطقهگرایی بهعنوان سازوکاری برای مدیریت لایههای نظم از طریق مدیریت و کنترل محیط سیستم منطقهای و تبدیل آن به الگوهای گوناگون همکاری در کنترل تهدیدات، امنیت ملی کشورها ازجمله عراق را تحت تأثیر قرار میدهد و ایران دارای نقش پیوندی در این شبکه است. روش پژوهش حاضر مبتنی بر روش آبداکشن و تأکید بر واقعیتهای نوپدید و یافتن بهترین راه برای تبیین موضوع است. یافتهها نشان میدهند که الگوهای جدید منطقهگرایی شبکهای عراق و راهبردهای آن ازجمله شبکهسازی و پیوندسازی بهویژه با ایران راهی برای عبور از بنبستهای ژئوپلیتیکی و ایجاد بازدارندگی هوشمند خواهد بود. برجستهترین نوآوری پژوهش ارائه مدل منطقهگرایی شبکهای مبتنی بر خوشههای متمایز برای کشور عراق است.
