بررسی بازتاب هویت ملی در طراحی بستهبندی ایران با تأکید بر مؤلفۀ خط فارسی (مطالعه موردی: بستهبندیهای برگزیدۀ محصولات مواد غذایی دوسالانۀ طراحی گرافیک ایران "سرو نقرهای")
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 استادیار گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
doi
10.22059/jsal.2022.335381.666112چکیده
هدف از این پژوهش، تحلیل و بررسی بازتاب هویت ملی در طراحی بستهبندی ایران با تأکید بر مؤلفۀ خط فارسی بهعنوان یکی از مهمترین ارکان هویت ملی ایرانیان است. پرسش اصلی تحقیق این است که موضع و گرایش طراحان بستهبندی برگزیدۀ محصولات مواد غذایی دوسالانۀ طراحی گرافیک ایران "سرو نقرهای" در رابطه با بازتاب نوشتار فارسی و اعمال معیارها و هنجارهای خط و خوشنویسی فارسی در آثارشان چیست. روش تحقیق در مقالۀ حاضر توصیفی تحلیلی است. روش گردآوری دادهها ترکیبی از شیوۀ فیشبرداری و تصویرخوانی و همچنین مشاهدات میدانی از طریق ارائۀ پرسشنامۀ باز و مصاحبه با مخاطبان است. تجزیه و تحلیل یافتهها نیز کیفی است. نتایج پژوهش نشان میدهد، در نمونههای موفق حروفنگاری بستهبندیها ضمن بازتاب هویت برند، معرّف مؤلفۀ مهمِ هویت فرهنگی ایرانیان یعنی خط فارسی و هنجارها و خصوصیات زیباییشناسانۀ آن است. ولیکن در تقابل با آن چالشهایی انتقال مفاهیم و معانی موردنظر را تحت تأثیر قرار داده و ارتباط خط و حروفنگاری فارسی با مخاطبان ایرانیِ فارسی زبان را با اختلال روبرو ساخته، که بدین شرح است: 1. فقدان (و یا) ضعف بهرهگیری از خط و نوشتار فارسی در طرح و ارجحیت استفاده از نوشتار لاتین؛ 2. استفاده از قلمهایی با کیفیات بصریِ متأثر از هندسه، تناسبات و روحیۀ خط و خوشنویسی عربی؛ 3. شباهت بستهبندیها و حروفنگاری آنها به نمونههای دیگر و نداشتن هویت مستقل.
