حکشدگی اجتماعی قیمت در بازار ایران (مورد مطالعه: بازار فرش دستباف)
نویسندگان
1 دکتری جامعهشناسی اقتصادی و توسعه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استادیار جامعهشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 دانشیار جامعهشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 دانشیار جامعهشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22067/social.2021.57870.0چکیده
اگرچه قیمت عنصری تعیینکننده در مبادلات بازار است و عمدتاً بهعنوان متغیری اقتصادی منظور میشود، ایدۀ اساسی پژوهش حاضر این است که قیمت در بازار فرش صرفاً نتیجۀ عرضه و تقاضا نیست، بلکه تحتتأثیر ساختار روابطی کنشگران اقتصادی یا انواع حک شدگیهای اجتماعی نیز قرار دارد و شکلگیری قیمت در این بازار از رهگذر ساختار روابط اجتماعی میان خریدار و فروشنده شکل میگیرد. با هدف شناسایی مکانیزم های اجتماعی قیمتگذاری با بهرهگیری از رویکرد کیفی و روش مردمنگارانه با 35 مشارکتکننده از بازاریان فرش شهرهای مشهد، تهران، قم و اصفهان با حداکثر نوسان حرفه شامل تاجر، عمده فروش، خردهفروش، حقالعملکار و واسطه، مصاحبۀ عمیق انجام شد. نتایج تحلیل مضمون متن (مصاحبهها) نشان میدهد که شکلگیری قیمت در بازار فرش که متأثر از مواجهۀ فروشندگان با خریداران غریبه و آشنا است، به ظهور دو نوع اصلی قیمت بازاری و قیمت حک شده منجر میشود. در قیمت بازاری، معاملات فروشنده با خریداران غریبه صورت میگیرد که شامل سه نوع نقدی، مدتدار و سودآور است و در قیمت حک شده که معاملات با خریدار آشنا انجام میشود، سه نوع قیمت شامل قیمت متعهدانه، رنج آور و واسطه گرانه شناساییشدنی است. نتایج بهروشنی نشان میدهد قیمت در بازار فرش صرفاً براساس محاسبات اقتصادی کنشگران به دست نمیآید؛ بلکه این قیمتها حک شده در ساختارهای اجتماعی هستند و مکانیزمهای اجتماعی متعددی در فرایند قیمتگذاری فرش دخیلاند.
