فهم معناشناختیِ جنبشهای اسلامی معاصر؛ مطالعه موردی جنبش صحوه عربستان سعودی
نویسندگان
1 دانشگاه تهران
2 دانشگاه شهیدبهشتی
doi
10.48308/piaj.2023.212939.0چکیده
تمرکز اصلی پژوهش پیشرو فهم معناشناختی جنبش اسلامی صحوه در دورههای متقدم و متأخر است. در حقیقت، از آنجا که خاورمیانه همواره شاهد تحولات سریع و پیدرپی بوده بهطوری که تأملات نظری از تحولات عینی عقب میمانند، لذا فهم نظری این تحولات شایان توجه است. از اینرو پژوهش حاضر در تلاش برای فهم تغییر و تحولات فکری جنبش اسلامی صحوه -که جزو جنبشهای فکری-سیاسی کمتر شناختهشده به زبان فارسی است- با استمداد از چارچوب نظری شبکهی معناشناسی قرآنی توشیهیکو ایزوتسو، اسلامشناس ژاپنی است. در معناشناسی، معنا از ارتباط علّی و متقابل میان واژگان مختلف حاصل میشود که از دل این ارتباط یک شبکه معنایی شکل میگیرد. با بهرهگیری از این چارچوب نظری، گذار از شبکه معناشناختی متقدم صحوه با محوریت اسلام سیاسی در دههی 80 و 90 میلادی به شبکه معناشناختی متأخر صحوه با محوریت اسلام مدنی در آستانهی قرن بیستویکم قابل رهگیری است. این گذار معناشناختی موجد دگردیسیِ جهانبینیِ معناشناختی -به تعبیر ایزوتسو- جنبش صحوه از خشونت به مدارا است. پژوهش پیشرو این گذار را در میانهی مناسبات گاه پیچیده میان صحویون، علمای وهابیت رسمی، خاندان پادشاهی سعودی و همچنین نیروهای جهادی در سه دههی اخیر پی میگیرد.