بُعد سایبری جنگ ترکیبی و تحول مفهومی حقوق مخاصمات مسلحانه بینالمللی: مطالعه موردی دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق بینالملل، دانشکده امنیت، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
doi
10.22034/fr.2025.502931.1632چکیده
جنگ ترکیبی در عصر جدید بهعنوان شکلی پیچیده و چندبُعدی از مخاصمات، تحولات عمیقی در ماهیت سنتی جنگ و چهارچوبهای حقوقی حاکم بر آن بهوجود آورده است. این پدیده به دلیل گستردگی و پیچیدگی آن و استفاده همزمان نیروهای نامنظم، نیروهای ویژه، حمایت از ناآرامیهای داخلی، جنگ اطلاعاتی و تبلیغاتی، دیپلماسی، حملات سایبری، جنگ اقتصادی و نیروهای نظامی منظم در میدان جنگ به تحولات حقوق مخاصمات افزوده است. از طرفی توسعه فناوریهای نوین، بهویژه در بُعد سایبری جنگ ترکیبی، علاوه بر ایجاد تغییرات بنیادین در رویکردهای نظامی، چالشهای حقوقی بیسابقهای را در سطح بینالمللی ایجاد نموده است. جنگ سایبری با توجه به مطرح و گستردهتر شده بحث هوش مصنوعی موجب تقویت توانمندیهای ملی و جنگهای آینده در نظام بینالملل شده است. جمهوری اسلامی ایران با توجه به تعارضات راهبردی که در منطقه غرب آسیا با آمریکا و اعضای ناتو دارد همواره در قالب جنگ ترکیبی از سوی آمریکا و متحدین آن مورد هجمه واقع شده است. در این چهارچوب دکترین دفاعی ایران با اتخاذ رویکردی پیشگیرانه و بازدارندگی فعال بر هوشمندسازی سامانههای دفاعی، تقویت زیرساختهای امنیت سایبری و انعطافپذیری راهبردی تأکید داشته است. سؤال پژوهش حاضر این است که در چهارچوب جنگ ترکیبی آمریکا و متحدین آن بر علیه ایران دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران چه تغییراتی داشته است؟ در پاسخ به سؤال فوق، نگارندگان فرضیه ذیل را مطرح میکنند: دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران با توجه به تنوع تهدیدات پیشِرو در حال تحول است و بر اساس لحاظ شدن اصل تنوع در دفاع همهجانبه تنظیم شده است. روش پژوهش مقاله حاضر توصیفی- تبیینی و روش گردآوری منابع اسنادی است.