شاخصههای تعیینکننده جنبش اخوان المسلمین در هدایت سیاست خارجی دولت ترکیه در خاورمیانه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته روابط بینالملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه روابط بینالملل، دانشکده علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22034/fr.2025.482273.1587چکیده
گفتمان هویتی اخوانالمسلمین و تأکید آن بر نقش سیاسی اسلام، با دیدگاههای حزب عدالت و توسعه در ترکیه که قرائتی اعتدالگرا از اسلام در چهارچوب قدرت نرم ارائه میدهد، همسویی دارد؛ اما برداشت فوق از اسلام نهتنها با تمایل نوعثمانیگری و تقویت نقش ترکیه در منطقه ناسازگار نیست، بلکه مکمل آن محسوب میشود. اخوانالمسلمین نیز بر نقش سازنده ترکیه در آینده خاورمیانه تأکید میکند. مقاله حاضر تلاش میکند به این سؤال پاسخ دهد که شاخصههای تعیینکننده جنبش اخوانالمسلمین در هدایت سیاست خارجی دولت ترکیه در خاورمیانه چیست؟ فرضیه پژوهش این است که نهتنها نفوذ اخوانالمسلمین بر ملل منطقه بر تقویت نوعثمانیگری دلالت دارد، بلکه اخوانالمسلمین با ایجاد تغییرات، سیاستهای خود را با دیدگاههای سیاست خارجی ترکیه منطبق نموده است. طبق یافتههای تحقیق که بر نظریه سازهانگاری استوار است، تفکر اخوانالمسلمین درباره ایجاد امپراتوری در خاورمیانه با محوریت حکومت اسلامی و نیز موازنهسازی بین جریانات اسلامی در منطقه، در گفتمان حزب عدالت و توسعه نیز انعکاس یافته است؛ اما شکست اخوانالمسلمین در سال 2013 در مصر و چالشهای ترکیه در برخورد با دولتهایی مخالف اخوان، حاکی از پیچیدگی و چندوجهی بودن این مناسبات است. روش تحقیق در مقاله حاضر، توصیفی- تحلیلی بوده و دادهها به روش اسنادی و کتابخانهای گردآوری شدهاند.
