رقابت‌ ایران و عربستان در شاخ آفریقا: تلاش برای کسب منزلت و اعتبار منطقه‌ای

نویسندگان

1 استادیار گروه روابط بین الملل، پژوهشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری مطالعات منطقه ای، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

doi
10.22034/fr.2024.418629.1447
چکیده

با شروع خیزش‌های عربی در منطقۀ خاورمیانه‌ و شمال آفریقا، تنش، رقابت و منازعه میان قدرت‌های منطقه‌ای در این منطقه نیز روند صعودی به خود گرفت. ایران و عربستان از مهم‌ترین قدرت‌های منطقه‌ای در خاورمیانه هستند که تنش و رقابت میان آنها در سال‌های بعد از 2011 به اوج خود رسید. درحقیقت، در طول سال‌های 2011-2023، این دو قدرت منطقه‌ای با استفاده از ابزارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی در عرصه‌های مختلف منطقه‌ای به رقابت با یکدیگر پرداختند. نکتۀ مهم این است که رقابت میان تهران و ریاض منحصر و محدود به مرزهای جغرافیایی خاورمیانه نشد، بلکه رقابت و تنش میان آنها فراتر از منطقه و به مناطق مجاور ازجمله منطقۀ شاخ آفریقا نیز سرایت کرد. باتوجه به مسئلۀ فوق، سؤال پژوهش حاضر این است که چه انگیزه‌ها، علل و عواملی موجب کنشگری ایران و عربستان در شاخ آفریقا شده و متعاقباً زمینۀ سرایت انتقال رقابت آنها به این منطقۀ راهبردی را فراهم آورده است؟ نگارندگان با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی این فرضیه را مورد بررسی و مداقه قرار دادند که «ایران و عربستان باتوجه به راهبردی بودن منطقۀ شاخ آفریقا، اقتصاد درحال‌توسعه و وجود ناامنی و خلأ قدرت در آن به جهت کسب نوعی «منزلت» و «اعتبار» اقدام به کنشگری در صحنۀ قدرت در شاخ آفریقا کرده‌اند». فلذا، به نظر می‌آید که سرایت رقابت‌های تهران و ریاض به شاخ آفریقا محصول بستر موجود در شاخ آفریقا و انگیزه‌ها و مشوق‌های روانی آنها به جهت کسب اعتبار و منزلت در سطح منطقه‌ای‌ و بینامنطقه‌ای بوده است.