بررسی تغییرات تراز آب زیرزمینی و برآورد حجم آب قابل‌شرب آبخوان دشت کازرون با استفاده از تحلیل‌های آماری، هدایت الکتریکی و GIS

نویسندگان

1 دانشیار، گروه آبشناسی و زمین‌شناسی زیست‌محیطی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، ایران.

2 استادیار، گروه آبشناسی و زمین‌شناسی زیست‌محیطی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، ایران.

3 دانشیار، گروه آبشناسی و زمین‌شناسی زیست‌محیطی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه صنعتی شاهرود، ایران.

doi
10.22034/hydro.2022.53992.1275
چکیده

افزایش جمعیت به همراه افزایش برداشت آب از منابع آب زیرزمینی و کاهش بارندگی، کاهش حجم آبخوان­ها در اکثر نقاط ایران را درپی داشته است. آبخوان آبرفتی کازرون با مساحت 082/695 کیلومترمربع یکی از آبخوان­های مهم استان فارس می­باشد که بخش عمده­ای از آب مورد نیاز شرب، کشاورزی و صنعت محدوده و همچنین آب شرب مورد نیاز بخش­های مجاور را تأمین می­کند. بنابراین تعیین حجم آب قابل شرب آبخوان در این محدوده اهمیت بسزایی دارد. جهت بررسی تغییرات بارش و تأثیر آن بر روی منابع آب زیرزمینی از روش SPI استفاده گردید. در این مطالعه تغییرات تراز آب زیرزمینی در دوره سال­های 99-1379 با روش­های آماری و زمین­آماری مورد بررسی قرار گرفت. پارامترهای آماری نوسان سطح آب زیرزمینی به همراه نقشه خطوط هم­تراز سطح آب زیرزمینی و خطوط هم­مقدار هدایت الکتریکی آبخوان ترسیم گردید. نتایج نشان داد میزان بیشینه افت آب زیرزمینی در منطقه 63/40 متر در بخش شمالی آن می­باشد. بررسی HCA نوسانات سطح آب زیرزمینی در بازه زمانی 99-1379 نشان داد که نوسانات سطح آب زیرزمینی چاه­های مشاهده­ای منطقه در 6 شاخه اصلی قرار می­گیرند. بر این اساس، چاه­های مشاهده­ای شماره 10 (خوشه 2) و 42 (خوشه 1) دارای بیشترین فاصله بین خوشه­ای با سایر چاه­های مشاهده­ای بوده و هر کدام در یک خوشه جداگانه قرار می­گیرند که بر اساس خطوط هم­تراز و جهت جریان آب زیرزمینی هر دو چاه مشاهده­ای در محل ورودی آب زیرزمینی به آبخوان قرار دارند. در امتداد سه خط در منطقه مقطع عرضی جهت تعیین عمق و نوع سنگ کف ترسیم گردید. نقشه خطوط هم­عمق سنگ کف با استفاده از اطلاعات سنگ کف در 145 نقطه منطقه ترسیم گردید. آبرفت­های دشت بر اساس بافت بدنه آبخوان به 5 زیرگروه A1، A2، B1، B2 و B3 تقسیم­بندی گردید. جهت تدقیق پارامترهای هیدرودینامیکی آبخوان در 5 نقطه از محدوده آزمون پمپاژ انجام شد و مقادیر وزنی آبدهی ویژه آبخوان با استفاده از GIS محاسبه گردید. خطوط هم­هدایت الکتریکی آبخوان در سال 1399 بر اساس استاندارد آب شرب مؤسسه استاندارد ایران و براساس استاندارد آب شرب 2014 اروپا ترسیم گردید. درنهایت حجم آب آبخوان بر اساس اطلاعات عمق سنگ­کف، خطوط هم­تراز آب، خطوط هم­هدایت الکتریکی آبخوان، مرز آبخوان و آبدهی ویژه در GIS به میزان 2/326 میلیون­مترمکعب محاسبه گردید که از این مقدار 55/91 میلیون­مترمکعب آن دارای آب شرب با هدایت الکتریکی کمتر از 1000 میکروموس بر سانتی­متر و 1/249 میلیون­مترمکعب آن دارای آب شرب با  هدایت الکتریکی کمتر از 2500 میکروموس بر سانتی­متر می­باشد.