ارزیابی عملکرد و شاخصهای تحمل به تنش خشکی اکوتیپ های جغجغک (Vaccaria hispanica (Mill.) Rauschert)
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، ژنتیک و بهنژادی گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل
2 استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل،
3 دانشیار، گروه تولیدات گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی مغان، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل
4 استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مغان، اردبیل
doi
10.22077/escs.2023.4779.2069چکیده
جغجغک (Vaccaria hispanica (Mill.) Rauschert)، گیاهی یکساله از تیره میخکیان است که به دلیل داشتن تریترپنوئیدهای ساپونینی پتانسیل زیادی برای تولید محصولات دارویی دارد. این آزمایش بهمنظور ارزیابی تحمل به تنش خشکی اکوتیپهای جغجغک بهصورت کرتهای خردشده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار انجام پذیرفت. کرتهای اصلی شامل سه تیمار عدم تنش، تنش ملایم و تنش شدید (به ترتیب دور آبیاری 7، 10 و 14 روز) بود و کرتهای فرعی به هشت اکوتیپ جغجغک بومی شمال غرب کشور اختصاص داده شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر رژیم آبیاری، اکوتیپ و اثر متقابل آنها بر عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت و شاخصهای تحمل معنیدار بود. ازنظر شاخص پایداری عملکرد، شاخص تحمل به خشکی، میانگین هارمونیک، میانگین هندسی و میانگین بهرهوری عملکرد، کمترین مقدار در تنش ملایم و شدید به ترتیب به اکوتیپهای 7 و 1 مربوط شد و بیشترین مقدار این شاخصها در هر دو شرایط به اکوتیپ 6 مربوط شد. برآورد شاخص انتخاب ژنوتیپ ایدهآل (SIIG) و شاخص فاصله چند متغیره از ژنوتیپ ایدهآل (MGIDI) برای اکوتیپهای مختلف بر اساس کلیه شاخصهای تحمل نشان داد که اکوتیپ 6 با داشتن بیشترین مقدار SIIG و کمترین مقدار MGIDI در هر دو شرایط تنش، متحملترین اکوتیپ بود و اکوتیپهای 4 و 3 در تنش ملایم و اکوتیپ 3 در تنش شدید در رتبه بعدی قرار داشتند. در شرایط تنش ملایم اکوتیپهای 7 و 8 و در شرایط تنش شدید اکوتیپهای 1 و 7 با داشتن کمترین مقدار SIIG و بیشترین مقدار MGIDI حساسیت بالایی به تنش خشکی نشان دادند.