الگوهای دوستی و دشمنی و روابط عربستان سعودی و سوریه در مجموعه امنیتی غرب آسیا

نویسندگان

1 استادیار گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کاندیدای دکتری مطالعات منطقه ای، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/fr.2022.164287
چکیده

روابط عربستان سعودی و سوریه از زمان ورود دو کشور به عرصه دولت‌های ملی فراز و نشیب‌های متعددی را تجربه کرده است. حضور ریاض و دمشق در اردوگاه‌های رقیب در دوران جنگ سرد زمینه‌ساز واگرایی در مناسبات دوجانبه بود. با روی کارآمدن حزب بعث در سوریه، روابط دو طرف متشنج شد. پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و گذار مناسبات تهران و دمشق به مرحلة اتحاد راهبردی نیز از سوی رهبران سعودی بر مبنای نشانه‌های تهدیدآمیز ادراک گردید. از این‌رو، با آغاز بحران سوریه، ریاض به یکی از حامیان اصلی جنگ نیابتی و سیاست تغییر رژیم تبدیل شد. با این حال، با تسریع روند حل‌وفصل سیاسی بحران و شروع دورة بازسازی اقتصادی، سعودی‌ها نیز به‌مانند سایر کشورهای حوزه غرب آسیا و شمال آفریقا مسیر عادی-سازی روابط با دمشق را در پیش گرفته‌اند. پرسش اصلی مقاله حاضر این است که چرا وضعیت واگرایی، سویه غالب در روابط بین عربستان سعودی و سوریه بوده است؟ در این ارتباط با بهره‌گیری از گزاره‌های نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای این فرضیه به آزمون گذاشته می‌شود که نقش‌های متفاوت ریاض و دمشق در مجموعه امنیتی غرب آسیا از جمله موضع متمایز آنها در قبال مسئله رژیم صهیونیستی- فلسطین، دگرسازی ریاض در برابر محور مقاومت و ژئوپلیتیک شیعه و فقدان همسبتگی فرهنگی، مذهبی، نژادی، واگرایی را به سویه غالب در روابط دو طرف تبدیل کرده است. مقاله حاضر توصیفی و تحلیلی بوده و اطلاعات موردنیاز به روش کتابخانه ای و مراجعه به منابع اینترنتی معتبر گردآوری می شود.