توسعه شهرک‌های گلخانه‌ای و تاثیر آن بر تراز آب زیرزمینی آبخوان‌های حوضه آبریز آجی‌چای با استفاده از مدل SWAT

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مهندسی منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 استاد گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 دانشیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22034/hydro.2023.13880
چکیده

کشت محصولات کشاورزی در محیط گلخانه به علت ایجاد شرایط مناسب رشد گیاه در طول سال، افزایش چند برابری تولید و کاهش آب مصرفی یکی از راه­کارهای اصلی استفاده بهینه از منابع آب می­باشد. در این تحقیق دو سناریو با توجه به سیاست­های فعلی توسعه شهرک­های گلخانه­ای در کشور ایران و یک سناریو ایده­آل (سناریو سوم) جهت توسعه شهرک­های گلخانه­ای تنظیم گردیده است. جهت ارزیابی اثرات اجرای سناریوهای توسعه شهرک­های گلخانه­ای از مدل ابزار ارزیابی آب و خاک­(SWAT) استفاده گردید. شاخص­های آماری حاکی از دقت بسیار بالای شبیه­سازی ایستگاه­های آب­سنجی مورد مطالعه می­باشد، بطورریکه در ایستگاه آب­سنجی آخولا (خروجی حوضه) آماره­های همبستگی، نش-ساتکلیف و مجذور میانگین مربعات خطا در دوره واسنجی به ترتیب برابر با 92/0، 83/0 و 48/6 مترمکعب بر ثانیه و در دوره صحت­سنجی به ترتیب برابر با 86/0، 73/0 و 23/3 مترمکعب بر ثانیه بوده است. توسعه شهرک­های گلخانه­ای با مساحت 1875 هکتار در حوضه آجی­چای به ازای سناریو اول و دوم به ترتیب موجب افت متوسط 68/11 و 41/4 متری تراز آب زیرزمینی آبخوان­های حوضه آجی­چای نسبت به شرایط اولیه گردیده است. شبیه­سازی سناریو سوم باعث افزایش تراز آب زیرزمینی آبخوان­های تبریز، آذرشهر، دامنه شمالی سهند، بستان­آباد، دوزدوزان، مهربان، بیلوردی، اسب فروشان و سراب به­ترتیب برابر با 12/4، 73/2، 45/1، 88/8، 93/10، 90/2، 79/4، 99/2 و 31/3 متر و جبران حجم زیادی از بیلان منفی آن­ها شده است. نتایج نشان دادند که توسعه شهرک­های گلخانه­ای با استفاده از منابع آبی جدید می­تواند باعث افزایش تولید محصولات کشاورزی و همچنین تشدید روند کاهشی تراز آب زیرزمینی گردد.