استفاده از مدل ژئوشیمیایی معکوس و روش‏های هیدروژئوشیمی در جهت بررسی منشأ شوری آبخوان سروستان

نویسندگان

1 دکتری هیدروژئولوژی، استادیار پژوهشی موسسه تحقیقات آب

2 استادیار پژوهشی موسسه تحقیقات آب.

3 کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب ، دانشکده علوم کشاورزی ، دانشگاه آزاد شیراز

doi
10.22034/hydro.2020.10602
چکیده

در این مطالعه مدل ژئوشیمیایی معکوس با استفاده از نرم‌افزار فری‌کیوسی و روش آماری آنالیز خوشه‌ای برای تعیین منشأ تشکیل‌دهنده‌های شیمیایی و منشأ شوری در آبخوان دشت سروستان به کار گرفته‌شده است. محدوده مطالعاتی سروستان در جنوب حوضه آبریز دریاچه‌های طشک - بختگان و مهارلو واقع‌شده است. برای بررسی کیفیت آب زیرزمینی در منطقه موردمطالعه، 25 منبع انتخابی کیفی آب زیرزمینی در خردادماه سال 1397 مورد استفاده قرارگرفته است. از روش آماری آنالیز خوشه‌ای جهت خوشه‌بندی نمونه‌های آب زیرزمینی استفاده گردید و با استفاده از این روش نمونه‌های آب زیرزمینی به دو گروه واقع در منطقه تغذیه و تخلیه تقسیم‌بندی گردید، به‌طوری‌که گروه 1 با تیپ کلرید کلسیم دارای آب منطقه تغذیه از ارتفاعات جنوب شرق و شرق منطقه است و گروه 2 با تیپ کلرید سدیم جز منطقه تخلیه و واقع در بخش غرب و شمال غرب دشت و مناطق مجاور با دریاچه مهارلو می‌باشند. در روش آماری تحلیل عاملی دو عامل مؤثر در فرآیندهای هیدروشیمیائی که کیفیت آب زیرزمینی دشت سروستان را تحت تأثیر قرار داده-اند شناسایی گردید. عامل اول مربوط به شور شدگی آبخوان است و عامل دوم هوازدگی سازندهای آهکی با محتوای بالای کلسیت واقع در بخش شرق و جنوب شرق منطقه را مؤثر در کیفیت آب زیرزمینی نشان داد. نتیجه مدل ژئوشیمیایی معکوس به کمک روش آماری آنالیز خوشه‌ای و نمایه‌های اشباع نتایج روش آماری تحلیل عاملی را تأیید می‌کند. نتایج این تحقیق نشان می‏دهد که ادغام نتایج آماری از داده‏های هیدروژئوشیمیایی با مدل ژئوشیمیایی معکوس در شناسایی فاکتورهای زمین‌شناسی مؤثر در کیفیت آب زیرزمینی کمک شایانی می‏نماید. در این محدوده مطالعاتی مهم‌ترین مکانیسم مؤثر در کیفیت آب گروه دوم و شوری آب در این گروه تحت تأثیر حضور سازندهای هرمز و ساچون واقع در بخش‌های شمال و شمال شرقی محدوده مطالعاتی و جریان‌های معکوس از سمت دریاچه مهارلو به سمت آبخوان است.