استفاده از هیدروگراف چندساله به منظور مقایسه رژیم هیدروژئولوژیکی چشمه‌های کارستی تاقدیس کوه سفید، استان خوزستان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 استاد هیدروژئولوژی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز

doi
10.22034/hydro.2019.6750
چکیده

      بهترین روش برای مطالعه و بررسی آبخوان‌های کارستی، پایش و آنالیز هیدروگراف چشمه‌های آن‌ها می­باشد. نتایج حاصل از این مطالعات می‌تواند در شناخت و مدیریت این منابع ارزشمند کمک قابل ملاحظه‌ای نماید. هدف اصلی این مطالعه تعیین خصوصیات آبخوان‌های کارستی دو چشمه برم جمال و پوتو در تاقدیس کوه سفید واقع در جنوب شرقی استان خوزستان، با استفاده از آنالیز چند ساله هیدروگراف است. داده‌های دبی-اشل چند سال متوالی به منظور تعیین ضرایب فرود، حجم جریان‌های سریع و پایه و شناخت خصوصیات هیدروژئولوژیکی آبخوان‌های تغذیه کننده هر کدام از چشمه‌ها  مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که مخازن کارستی تشکیل شده در تاقدیس کوه سفید رفتارهای هیدرولیکی متفاوتی را نشان دهند. بررسی ضرایب فرود چشمه برم جمال نشان می­دهد که دو نوع جریان شامل جریان مجرایی و انتشاری- ماتریکسی آبدهی چشمه را کنترل می­کند و جریان انتشاری-ماتریکسی بر جریان مجرایی آن غلبه دارد. در حالی که برای چشمه پوتو جریان مجرایی غالب است که یک حد آستانه را نشان می‌دهد. همچنین بررسی هیدروگراف چشمه‌ها نشان می­دهند که دوره‌های چند ساله بارندگی و خشک‌سالی بر افزایش و کاهش حجم ذخیره آبخوان چشمه برم جمال بطور قابل ملاحظه‌ای ‌موثر بوده اند و سبب افزایش و کاهش قابل ملاحظه دبی پایه چشمه در سال‌های آتی شده اند؛ اما در مورد چشمه پوتو به دلیل جریان کانالی و تخلیه سریع، دوره‌های چندساله ترسالی اثر زیادی در افزایش ذخیره مخزن نداشته است. بنابراین، چشمه برم جمال به واسطه دبی بیشتر و زمان تخلیه طولانی تر نسبت به چشمه پوتو، از نظر تأمین آب در فصل خشک و دوره‌های خشک‌سالی قابلیت اطمینان بیشتری دارد. علاوه بر آن، نتایج این پژوهش رفتار نادر رژیم تخلیه چشمه پوتو را مشخص می‌نماید.