ارزیابی کیفی آب سطحی و زیرزمینی حوضه رودخانه خررود (جنوب استان قزوین)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مهندسی سازه‌های آبی، شرکت آب منطقه‌ای قزوین

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رسوب شناسی و سنگ شناسی رسوبی

3 دانشیار، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

doi
10.22034/hydro.2019.8531
چکیده

       ارزیابی کیفیت آب بر مبنای مجموعه‌ای از شاخص‌های فیزیکی، شیمیایی، زیستی و رادیواکتیو انجام می­گیرد و اهمیت زیادی برای مصارف انسانی آن دارد. یکی از شاخص‌های کیفی شیمیایی آب، شوری (غلظت کل نمک‌های محلول در آب) است. عامل شور کننده آب ممکن است منشأ طبیعی یا انسان‌زاد داشته باشد. یکی از عوامل شوری منابع آب با منشأ طبیعی، وجود لایه‌های تبخیری در حوضه‌های آبریز رودخانه‌ها است. این پژوهش با هدف بررسی عوامل زمین‌شناسی مؤثر در شوری منابع آب سطحی و زیرزمینی حوضه رودخانه خررود انجام شده است. مساحت کل این حوضه 5500 کیلومترمربع می‌باشد که 4130 کیلومتر آن در استان قزوین واقع شده است. تراز این حوضه بین 1200-1680 متر بالاتر از سطح دریاهای آزاد می­باشد و در زون ساختاری ایران مرکزی قرار گرفته است. بررسی‌های میدانی و آزمایش‌های فیزیکوشیمیایی ( کیفی) بر روی بازه­‌ی باختری این حوضه (از اولین سرشاخه رودخانه در استان زنجان تا آبگرم) انجام شده است. نمونه‌های آب در دو دوره خشک و مرطوب سال آبی 93-92 برداشت شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند سنگ‌های میوسن با لیتولوژی گل‌سنگ با بین لایه­های ماسه سنگ و لایه­های تبخیری (هالیت و ژیپس) بیش‌ترین اثر را در شوری منابع آب داشته‌اند. فراوان­ترین کاتیون و آنیون در آب رودخانه، به ترتیب سدیم و کلر (تیپ کلروره-سدیک)، می­باشند. میزان شوری آب رودخانه در بخش میانی محدوده مطالعه به شدت افزایش و سپس به تدریج به سوی خاور کاهش می‌یابد. میزان غلظت کل نمک‌های آب زیرزمینی نسبتاً ثابت است. این میزان (و نیز ضریب هدایت الکتریکی آب زیرزمینی) به تدریج از حاشیه‌ی شمال باختری به سوی جنوب خاوری حوضه کاهش می­یابد. بیش­ترین میزان نمک محلول آب رودخانه  در ایستگاه‌های داخرجین، اروان و معدن نمک شوراب (به ترتیب، 53 ، 45 و 47 گرم در لیتر) اندازه‌گیری شده است.