جنگ نگاری (زیبایی‌شناسی و معنا‌شناسی نامه‌های رزمندگان ایرانی جنگ ایران و عراق)

نویسندگان

1 دکترای پژوهش هنر (عضو هیئت علمی پژوهشکده هنر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات)

doi
10.22059/jsal.2021.81061
چکیده

جنگ ایران و عراق در 31 شهریور 1359آغاز شد. این جنگ بـه اذعان مفسرین و محققان، جدی‌ترین و سـخت‌ترین جنگ از زمان جنگ جهانی بود و از همین منظر یکـی از ترسـناک‌ترین جنگ‌های فرسایشـی در دوران معاصـر و طولانی‌تریـن آن‌هـا در تاریخ کشـورهای جهان سـوم به‌شمار می‌آمد. نامه‌های رزمندگان در مقاطع مختلف جنگ، یکی از مهم‌ترین اسناد به‌جامانده است. علی‌رغم ویژگی‌ها و ساختار منحصربه‌فرد این جنگ، در ایران در این زمینه مطالعاتی گسترده‌ انجام نشده، به‌ویژه آنکه در حوزة انسان‌شناسی هنر، مطالعه‌ای بر نامه‌های رزمندگان صورت نگرفته ‌است. از همین روی در این مقاله، ابعاد زیبایی‌شناسی و معناشناسی نامه‌های رزمندگان از منظر انسان‌شناسی هنر مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته ‌است. پرسش اصلی: نامه‌ها و پاکت‌نامه‌های رزمندگان در دوران جنگ چه ابعاد زیبایی‌شناسی و معناشناختی‌ای دارند؟ بیش از50 نامه از رزمندگان، متعلق به آرشیو نگارنده در مقاطع مختلف جنگ مطالعه شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بعد زیبایی‌شناسی تصاویر و نوشتارهای چاپی نامه‌ها در راستای تولید و بازتولید گفتمان غالب جنگ است که اغلب نمایشی از هویت‌های مکانی، دینی، سیاسی و ملی‌اند. معناشناسی تصاویر و نوشتارها نشان می‌دهد که گفتمان غالب جنگ، توجه خاصی به هویت دینی دارد و همچنین تلاش برای ایجاد همذات‌پنداری با وقایع صدر اسلام به‌ویژه جنگ‌های آن دوران با جنگ ایران و عراق در ابعاد زیبایی‌شناسی و معناشناسی نامه‌ها مشهود است. گفتمان غالب من و دیگری در معناشناسی متن و نوشتار نامه‌های رزمندگان به دو قطب مخالف من مسلمان و دیگری، دشمن کافر، در حال تولید و بازتولید است.