فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تغییر کاربری جنگل به اراضی کشاورزی، عموماً تأثیر جدّی بر میزان ماده آلی و دیگر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک می‌گذارد. این پژوهش با هدف بررسی نقش تغییر کاربری جنگل بر برخی از خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک و در ادامه شناخت شماری از متغیرهای مؤثر خاک بر شاخص فرسایش‌پذیری در بخشی از حوضه آبخیز برنجستانک صورت گرفته است. بدین منظور سه کاربری جنگل، زراعت دیم (گندم) و باغ مورد بررسی قرار گرفت. نمونه‌های خاک از دو لایه سطحی 10-0 و 20-10 سانتی‌متر در قالب طرح بلوک کاملاً تصادفی برداشته و مقایسه شد. نتایج نشان از آن داشتند که میزان ماده آلی در اراضی زراعی و باغ، به ترتیب 24/44 و 45/45 درصد در لایه 10-0 سانتی‌متر، و 69/42 و 43 درصد در لایه 20-10 سانتی‌متر کمتر از اراضی جنگلی بوده است. حداکثر نیتروژن کل در لایه 10-0 سانتی‌متر در کاربری جنگل به میزان 303/0 درصد و حداقل آن در لایه 20-10 سانتی‌متر در اراضی باغ به میزان 190/0 درصد مشاهده شد که کاهشی معادل با 32/37 درصد را نشان می‌دهد. وزن مخصوص ظاهری و اسیدیته خاک طی تغییر کاربری جنگل افزایش یافت. این در حالی است که تغییر کاربری جنگل به اراضی زراعی و باغ تأثیر مشخص و معنی‌داری بر درصد ذرات رس و سیلت نداشت و تنها در لایه 10-0 سانتی‌متر تفاوت معنی‌داری از لحاظ درصد ذرات شن مشاهده شد. نتایج نشان داد که فرسایش‌پذیری خاک به دلیل کاهش پوشش گیاهی پایا، ماده آلی خاک، تخریب ساختمان خاک و پایداری خاکدانه‌ها طی تغییر کاربری جنگل، افزایشی حدود دو برابر داشته است. همچنین متغیرهای رس، ماده آلی و نیتروژن کل دارای همبستگی معنی‌دار منفی؛ و در مقابل، درصد سیلت و شن ریز نیز دارای ارتباط معنی‌دار مثبت با میزان فرسایش‌پذیری‌اند.