واکاوی فولکلور مادی رنگ بر بستر فرهنگ عصر صفوی (مطالعه موردی: مکتب کتابآرایی مشهد، نگارههای هفتاورنگ ابراهیممیرزا)
نویسندگان
1 استادیار گروه پژوهش هنر دانشگاه نیشابور
2 دانشجوی کارشناسی ارشد. دانشگاه نیشابور- گروه پژوهش هنر
doi
10.22059/jsal.2021.81065چکیده
در هر جامعهای، با توجه به نوع باورها و فرهنگ آن، رنگ در زوایای گوناگون زندگی و فعالیتهای روزمرة مردم با رویکردی متفاوت بهکار رفته و بازتاب روحیة هر دوره است. همچون ادیبان و نگارگران چیرهدست ایرانی که از رنگ بهمثابة ابزاری کارآمد در تصویرسازی، خیالپردازی و انتقال مفاهیم بهرهجستهاند و آثار ادبی هنری بینظیری را در تاریخ ایران خلق کردهاند که عناصر آن قابلیت خوانش و درک فرهنگ عامه آن دوران را فراهم میسازد، از آنجمله نسخه هفتاورنگ جامی است که در مکتب کتابآرایی مشهد دوره صفویه بهتصویر درآمده و به هفتاورنگ ابراهیممیرزا معروف است. علیرغم اهمیت بازشناسی فرهنگ عامه ایرانیان از آثار برجای مانده ادبی و هنری که دارای اهمیت ملی و جهانیاند ، بهنظر میرسد تا کنون پژوهشی که کاربرد رنگ را بر بستر فرهنگ ایرانی در نگارههای هفتاورنگ جامی بررسی کرده باشد، انجام نپذیرفته است. مسئله این است که: عنصر رنگ در نگارههای هفتاورنگ ابراهیممیرزا بازتاب چه عناصری از فرهنگ عامه و زندگی روزمره ایرانیان در نیمة قرن دهم هجری در دورة صفویه است؟ و کاربرد رنگ در نگارهها، چه رابطهای با فرهنگ عامه و زندگی روزمره درباریان، شهریان، روستاییان، کاروانیان و عشایر در آن روزگار دارد؟ روش اینپژوهش مبتنی بر تحلیل انسانشناختی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانهای-اسنادی است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که کاربرد رنگ در نگارههای هفتاورنگ ابراهیممیرزا، علاوه بر نمایش کیفیت عناصر مادی از قبیل پوشاک، ابزار(ادوات و دستبافتهها) و بنا، منطبق با فرهنگ عامه و زندگی روزمره مردمان دورة صفویهدورة صفویه، برخی سنتهای رفتاری و گفتاری فرهنگ عامه و زندگی روزمره ایرانیان مربوط به طبقات درباری، شهری، روستایی و عشایری را با استفاده از تمایز رنگ متناسب با فضای نگاره نشان داده اما این تمایز رنگ در نمایشزندگیکاروانیان دیده نمیشود.
