تحریم علمی به مثابه ابزار سیاست خارجی آمریکا؛ مطالعه موردی تحریم فن آوری فضایی ایران و محرومیت از حق بر علم و آثار آن بر محیط زیست کشور
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی تهران-جنوب، تهران، ایران
2 استاد دانشکده روابط بین الملل وزارت امورخارجه، تهران، ایران
3 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
doi
چکیده
چکیدهایالات متحده آمریکا در راستای سیاست خارجی خود از دیرباز، ابزارهای مختلفی مانند تحریمها را بهکار گرفته و در سالهای اخیر تحریمهای متعددی نسبت به ایران از جمله تحریم فنآوری فضایی و دو پژوهشگاه تحقیقاتی مرتبط را قرار داده است. اگرچه هدف آمریکا ایجاد فشار سیاسی بر کشور است اما از جمله آثار این تحریمها، ایجاد محدودیت در دسترسی به علوم فضایی است. علم و فنآوری فضایی در حفظ و نگهداری محیط زیست بسیار پیشرو بوده است. این علم نوین، تحولی جدی و مؤثر در حوزههای پایش، نظارت و جمعآوری داده از نقاط مختلف کره زمین، آلایندههای مختلف، اقلیم و آبوهوا به وجود آورده است. فنآوری فضایی بهعنوان یک ابزار توسعه، نقش پررنگی را در کشورهای فعال فضایی از جمله ایران داشته و از جمله مؤلفههایی است که در پیشرفت علمی کشورها نقش بهسزایی دارد. جایگاه فنآوری فضایی در دستیابی به اهداف توسعه پایدار از جمله نظارت بر منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست بسیار حائز اهمیت است و دسترسی به علوم مرتبط با فنآوری فضایی تحقق آنها را بهطور محسوسی تسهیل میسازد. لذا این پژوهش که از نوع مقالات توصیفی- تحلیلی است، با استفاده از روش تحقیق کیفی مطالعه موردی بهدنبال پاسخ به این پرسش است که آثار حقوقی سیاستهای تحریمی آمریکا علیه فنآوری فضایی ایران بر محیط زیست، طبق کدام اسناد بینالمللی قابل بررسی است. پژوهش حاضر بر این فرض استوار است که ممانعت از دسترسی به فنآوری فضایی علاوه بر مغایرت با اسناد مختلف بینالمللی و نقض حق بر علم، آثار منفی و زیانباری نیز بر مسایل زیست محیطی کشور خواهد داشت که میتواند منجر به آسیب زیست محیطی درونمرزی و یا حتی برونمرزی شود و مدیریت منابع طبیعی و رسیدگی آنلاین و بهموقع حوادث زیست محیطی را با مشکل مواجه کند.