بررسی تطبیقی مؤلفههای مکتب وقوع در غزلهای وحشی بافقی و محمدعلی بهمنی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان
doi
10.30473/pab.2022.61247.1836چکیده
مکتب وقوع از مکتبهای شعر فارسی است که در آن به عشق واقعی پرداخته میشود. مهمترین ویژگیهای شعر شاعران این مکتب عبارت است از: گزارش حال، بدیههسرایی، سادگی سخن، راستی سخن، بیان جزئیات عاشقی و عشقورزی با جمال بشری. پیشگامی در مکتب وقوع به شاعرانی مانند بابافغانی شیرازی، لسانی شیرازی و شهیدی قمی نسبت داده شدهاست. وحشی بافقی از بزرگترین شاعران آن است. گرایش به وقوعگویی تا امروز ادامه دارد و حتی شعر شاعران غزل نو از جمله محمدعلی بهمنی را در برگرفته است. مقالة حاضر با روش تحلیلی به مقایسة مؤلفههای مکتب وقوع در غزل وحشی و بهمنی میپردازد و نتیجه میگیرد که غزل وقوعی امروز برخلاف گذشته، از نظر صوری آراسته به انواع هنرمندیهای بیانی است. آراستگیهای غزل بهمنی عبارتند از: 1. نوگرایی در حوزه زبان با کاربرد کلمات و افعال امروزی 2. استفاده از اصطلاحات روزمره 3. بازتاب فرهنگ عامه در شعر 4. کاربرد ترکیبات ابداعی و نو 5. روایتگری با بیانی جزئینگرانه به کمک تجربیات زیستی و بومی شاعر 6. استفاده از تصاویر و تخیلات نو. علاوه بر تحولات صوری، تحولاتی در حوزة محتوا نیز رخ داده، که عبارتاست از: 1. مؤنث بودن معشوق بهمنی در مقایسه با معشوق مذکر قرن دهم 2. فراتر رفتن روابط عاشقانة امروز از نظربازیهای پنهانی و توجه به تن و لذتهای جسمانی 3. توجه به زیباییهای روحی معشوق در کنار زیباییهای جسمانی 4. عدم حضور رقیب و بزمهای شبانه در غزل امروز؛ جدا از موارد ذکر شده، غزلهای وحشی و بهمنی در سایر مؤلفههای تغزلی با هم اشتراکات فراوانی دارند.