نگاهی انسان شناختی به نقشمایۀ مرغکی-قوچکی در دست‌بافته‌های بختیاری

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکدۀ مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران

doi
10.30465/scs.2025.50616.2948
چکیده

یکی از نقوش کهن و پرتکرار در دست‌بافته‌های عشایر بختیاری نگاره‌ای است به نام مرغکی-قوچکی. در تحلیل معناشناختی این نقشمایه و نقوش مشابه به آن که هم می‌تواند سر و گردن ساده شدة مرغ باشد و هم سر و گردن قوچ و هم ترکیبی از هر دوی آنها، به دو مقولۀ اعتدال بهاری در تمدن کشاورزی و شبانی و نیز نشانۀ دعا و حاجت‌خواهی برای آمدن باران اشاره شده است که به نظر رأی صائبی نمی‌رسد.تحقیق پیش رو از روش توصیفی- تحلیلی و بر پایۀ مطالعات اسنادی بهره گرفته به انضمام انجام مصاحبه و گفت وگو با تنی چند از محققان و مطلعان فرهنگ بختیاری و به ویژه بافندگان سنتی و استادان گلیم در باب نقشمایۀ مذکور. این مطالعه بر مدار رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری می‌گردد و ضمن آنکه کوشیده ایم درچهارچوب انسان‌شناسی هنر مباحث این جستار را سامان دهیم، از مطالعات بینارشته‌ای نیز بهرۀ بسیار برده‌ایم.یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که بر پایۀ مستندات بسیار از منابع مکتوب پیشااسلامی و ارائۀ قرائن متعدد از مواریث ملموس و ناملموس فرهنگ ایرانی می‌توان چرایی حضور توأمان مرغ و قوچ(یعنی شاهین و قوچ)، در دست‌بافته‌های بختیاری را به عنوان دو جلوه از فرۀ ایزدی تبیین نمود.

کلیدواژه‌ها