هنجارهای مالکیت فکری و حق مؤلف در شبکههای اجتماعی علمی: پیامدهای جامعهفرهنگی بر رفتار اطلاعیابی دانشجویان
نویسندگان
1 دکترای علم اطلاعات و دانششناسی، دانشیار؛ گروه علم اطلاعات و دانششناسی؛ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 دکترای علم اطلاعات و دانششناسی، استادیار؛ گروه علم اطلاعات و دانششناسی؛ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکترای علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
10.30465/scs.2025.52850.3054چکیده
در عصر دیجیتال، گسترش شبکههای اجتماعی علمی مرزهای سنتی تولید و مصرف دانش را پیچیده ساخته و ابهام در هنجارهای مالکیت فکری و حق مؤلف، ریسکهای جامعهفرهنگی و حقوقی قابل توجهی در رفتار اطلاعیابی دانشجویان ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف واکاوی این هنجارها، تحلیل پیامدهای جامعهفرهنگی و ارائه راهبردهای ارتقای اخلاق اطلاعیابی انجام شد. روش تحقیق، طرح ترکیبی بوده که ۲۳ مصاحبه نیمهساختاریافته با تحلیل گراندد تئوری (MAXQDA2020)، تدوین پرسشنامه ۶۸ گویهای و جمعآوری داده از ۴۲۴ دانشجوی تحصیلات تکمیلی را در بر میگیرد. دادهها با استفاده از SPSS و SmartPLS (PLS-SEM)، شامل آزمون میانجیگری، تحلیل شدند. نتایج نشان داد رعایت حقوق مؤلف رابطه مثبت و معناداری با رفتار اخلاقمدار اطلاعیابی داشته و کیفیت استفاده از محیط مجازی (سواد اطلاعاتی، ارزیابی انتقادی و فهم انتساب) به عنوان میانجی مؤثر معرفی شد. فقدان آموزش و سیاستهای شفاف با رفتارهای غیراخلاقی مرتبط بوده است. تعادل آزادی اطلاعات و حریم خصوصی، آموزش هدفمند، شفافسازی سیاستها و استفاده از مجوزهای Creative Commons برای حفظ اعتماد علمی ضرورت دارد.
