مطالعه ادراکات و رفتارهای کاربران ایرانی در مواجهه با انتشار اخبار جعلی در شبکه‌های اجتماعی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته علوم ارتباطات اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علوم ارتباطات واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزش

doi
10.30465/scs.2024.49240.2870
چکیده

هدف این پژوهش مطالعه ادراکات و رفتارهای کاربران ایرانی در مواجهه با انتشار اخبار جعلی در شبکه‌های اجتماعی اینستاگرام و تلگرام بود. روش پژوهش از نوع پیمایشی و ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه آنلاین بود. جامعه آماری شامل کاربران ایرانی مصرف‌کننده رسانه‌های اجتماعی«اینستاگرام و تلگرام» جهت دریافت اخبار است. حجم نمونه با استفاده از تحلیل توان تعیین شد که شامل400 نفر (234زن و 166مرد) انتخاب شدند. جهت تعیین اعتبار پرسشنامه از اعتبار صوری و جهت تعیین پایایی پرسشنامه، از آلفای کرونباخ ( 89/0) استفاده گردید. یافته های پژوهش نشان داد که بسط اطلاعات، سواد رسانه‌ای در تشخیص انتشار اخبار جعلی و انتظار تجویزی از رسانه‌های اجتماعی به طور قابل‌توجهی اعتماد و بی‌اعتمادی را نسبت به «اینستاگرام و تلگرام» پیش‌بینی می‌کنند که به نوبه خود برشدت استفاده کاربران ایرانی از پلتفرم‌های اطلاعاتی تأثیر می‌گذارد. نتایج تحلیل عاملی نشان داد که ویژگی‌های مبتنی بر اطلاعات و ویژگی‌های کاربران به طور قابل‌توجهی بر اعتماد و بی‌اعتمادی تأثیر می‌گذارد، اما بین دو ساختار متمایز اعتماد و بی اعتمادی واسطه‌های مهمی هستند که از طریق آنها انتشار اخبار جعلی بر استفاده کاربران تأثیر می‌گذارد. اعتماد به مراتب تأثیر قوی‌تری بر افزایش شدت استفاده از«اینستاگرام و تلگرام» دارد.