فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: آزمون‌های سنتی برای سالیان متمادی موردانتقاد پژوهشگران حوزه ارزشیابی آموزشی بوده‌اند. در همین راستا نقشه‌های مفهومی نشان داده‌اند که علاوه بر اهداف آموزشی می‌توانند به‌عنوان ابزارهای ارزشیابی آموزشی نیز به‌کار روند، لذا هدف پژوهش حاضر ارزشیابی توان آزمون­های مبتنی بر نقشه مفهومی به‌عنوان یک رویکرد جایگزین برای آزمون‌های سنتی بود.روش: جامعه آماری پژوهش را تمامی دانش‌آموزان سال اول رشته علوم تجربی شهرستان اسلام‌آباد غرب در سال تحصیلی 1397-1396 تشکیل می‌دادند. نمونه پژوهش نیز شامل دانش‌آموزان چهار کلاس (109 نفر) درس زیست‌شناسی سال اول مقطع متوسطه دوم بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون چهارگزینه‌ای پیشرفت تحصیلی، آزمون تکمیل نقشه مفهومی سلسله‌مراتبی، آزمون تکمیل نقشه مفهومی شبکه‌ای، آزمون ترسیم نقشه مفهومی سلسله‌مراتبی و آزمون ترسیم نقشه مفهومی شبکه‌ای بود. طرح پژوهش یک طرح ارزشیابی بود. روش‌های آماری شامل ضریب همبستگی پیرسون، ضریب کودر-ریچاردسون، آزمون t دو نمونه‌ای مستقل و تحلیل واریانس یک راهه (آزمون کروسکال-والیس و آزمون تعقیبی بنفرونی) بود.یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان داد که چهار آزمون مبتنی بر نقشه مفهومی از روایی محتوایی و پایایی بالایی برخوردارند. در زمینه روایی ملاکی چهار آزمون مبتنی بر نقشه مفهومی دارای مقادیر متفاوت همبستگی با یک آزمون چهارگزینه‌ای بودند. در زمینه روایی افتراقی، به‌استثنای آزمون ترسیم نقشه مفهومی شبکه‌ای، سه آزمون دیگر به‌خوبی از عهده تشخیص تفاوت بین نمرات دو گروه پیشرفت تحصیلی بالا و پایین برآمدند.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان داد که امکان استفاده از نقشه‌های مفهومی به‌عنوان ابزارهای ارزشیابی حداقل از لحاظ فنی وجود دارد؛ بنابراین ضروری است که مسئولان مربوطه در سیستم آموزش و ارزشیابی کشور نیز نگاه ویژه و متفاوتی به نقش کاربردی نقشه­های مفهومی در زمینه استفاده شدن به‌عنوان یک ابزار ارزشیابی جدید و جایگزین داشته باشند.