تأمّلی بر مفهومِ منجی‌گرایی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران

2 دانشیار، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران

doi
10.30465/scs.2024.47904.2817
چکیده

با طرحِ این پرسش که منجی‌گرایی چیست؟، کوشیدیم منجی‌گرایی را به‌مثابۀ چشم‌داشت به عاملیّتی برای برون‌رفت از وضعیت، موردِ تحلیل قرار دهیم. بر این اساس، ابتدا از اهمیّتِ وضعیت‌هایی گفتیم که منجی‌گرایی در نسبت با آن‌ها جهت‌گیری می‌شود. سپس در وضعیت‌های مختلف، جهت‌گیری‌هایِ مختلفِ منجی‌گرایی را نشان دادیم. و در ادامه هم با اذعان به تفاوتِ جهت‌گیری‌ها، بر پایۀ همیشگی‌بودنِ «میلِ برون‌رفت از وضعیت»، از تداومِ فرایندِ لحظاتِ منجی‌گرایانه گفتیم. اهمّیتِ پژوهش دربارۀ مفهومِ منجی‌گرایی، در آن است که عموماً مفهومی تک‌بعدی و خودبسنده در نظر گرفته می‌شود. تک‌بعدی به این معنا که عموماً منجی‌گرایی فقط به انتظارِ موعودِ ادیان فروکاسته می‌شود، که آن‎‎‌هم خودبسنده است و پدیداریِ آن در نسبت با هیچ وضعیتی نیست. بدین‌سان هدفِ این پژوهش این بوده است که با وضعیت‌زدایی از منجی‌گرایی، سویه‌هایِ فراگیرتری از آن‌را هم نشان دهیم. کوشیدیم با رویکردی تحلیلی و توصیفی، و هم‌چنین با وام‌گیری از برخی منابعِ نظریِ حوزۀ علومِ انسانی در راستایِ چهارچوبِ نظریِ موردِ استفاده‌شدۀ پژوهش، به هدفِ مدّنظرمان برسیم. و در نتیجه‌ نشان دادیم که منجی‌گرایی نه فقط یک مفهومِ دینی و برپایۀ آرمان‌گرایی، بلکه در ضمنِ این، مفهومی است که در تمامِ سطوح و شئوناتِ زیستِ انسانی جریان دارد.