جنگ اطلاعاتی روسیه؛ تبیین منطق دفاعی، ریشهها و راهبردها
نویسندگان
1 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 کارشناسی ارشد مدیریت رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.
doi
10.22059/jcep.2026.400885.450349چکیده
در این نوشتار با بازاندیشی در روایت رایج در مورد سرشت کنشهای روسیه در برابر کشورهای غربی و منافع آنها، منطق راهبردی، تاریخی و مبنای نظری حاکم بر اقدامهای این کشور در عرصۀ جنگ اطلاعاتی را بررسی میکنیم. پرسش اصلی این است که این اقدامهای روسیه در جنگ اطلاعاتی، چقدر میتواند بهعنوان «ضدروایت دفاعی» در برابر سیاستها و روایتهای غربی تفسیر شود. فرضیۀ اصلی این است که راهبرد اطلاعاتی روسیه نه تهاجمی بیدلیل، بلکه پاسخی نامتقارن و دفاعی به تهدیدهای ژئوپلیتیکی و اطلاعاتی ادراکشده از سوی غرب است. این نوشتار با روش تحلیل روایی کیفی و بهرهگیری از منابع گسترده شامل اسناد رسمی و از طبقهبندی خارجشده دولتهای آمریکا و روسیه، آیینهای نظامی، گزارشهای اندیشکدههای غربی و مطالعات دانشگاهی در مورد سوگیری رسانهای انجام شده است. یافتهها نشان میدهد راهبرد روسیه در جنگ اطلاعاتی ریشه در «فرهنگ راهبردی محاصره» دارد که از دوران جنگ سرد باقی مانده و با مفاهیم نوینی مانند «جنگ شناختی» و «کنترل بازتابی» تکامل یافته است. ابزارهایی مانند بهرهگیری از «درگیریهای منجمد» و تاکتیکهای اطلاعاتی در چارچوب «دفاع فعال» به کار گرفته میشوند تا از دیدگاه مسکو، مانع تلاش سازمانیافتۀ غرب برای تضعیف حاکمیت روسیه بهوسیلۀ ابزارهای نرم شوند. نتیجۀ نوشتار این است که رویارویی اطلاعاتی روسیه و غرب چرخۀ خودتقویتشونده از سوءبرداشتهای راهبردی را شکل میدهد. چرخهای که در آن، هر طرف اقدامهای خود را دفاعی و اقدامهای طرف مقابل را تهاجمی میداند. این «جنگ روایتها» بیش از اینکه نبرد بر سر حقیقت باشد، بازتاب رویارویی دو فرهنگ راهبردی متضاد است که در آن، روایتها خود به سلاح اصلی درگیری تبدیل شدهاند.
