راهبردهای بقای رژیم‌های غیردموکراتیک ناکارآمد در آسیای مرکزی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی ، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22059/jcep.2026.395751.450330
چکیده

با فروپاشی اتحاد شوروی و استقلال جمهوری‌های آسیای مرکزی در پایان سال 1991، رژیم‌های حاکم بر این کشورها برای بیش از سه دهه تداوم یافتند. این جمهوری‌ها به‌دلیل حاکمیت هفتاد سالۀ کمونیسم و شوروی، زمینۀ تاریخی و سیاسی دموکراتیک و مشروعیت ناشی از آن را نداشتند و رهبران آن‌ها نیز نتوانستند کارنامۀ موفق و کارآمدی ارائه کنند. این وضعیت موجب برانگیختن این پرسش در مطالعات تطبیقی شده است که این رژیم‌ها با چه راهبردهایی بقای خود را تداوم می‌بخشند؟ در این نوشتار، با توجه به شاخۀ انتخاب عقلانی در نظریۀ نونهادگرایی به راهبردهای تداوم رژیم‌های غیردموکراتیک ناکارآمد در آسیای مرکزی می‌پردازیم. ثبات این رژیم‌ها تصادفی نیست، بلکه نتیجۀ طراحی عقلانی نخبگان در دو سطح داخلی و خارجی است. یافته‌های نوشتار نشان می‌دهد نخبگان حاکم در این منطقه با محاسبۀ هزینه و منافع کنش‌های سیاسی در این دو سطح از راهبردهایی مانند کاربست سرکوب، تبلیغات، کیش شخصیت، توزیع رانت، انتخابات نمادین، حامی‌پروری و ائتلاف‌سازی منطقه‌ای و بین‌المللی استفاده می‌کنند. آن‌ها از این راهبردها به‌گونه‌ای بهره می‌جویند که منافع رژیم حاکم را تأمین و بقای خود را تضمین کنند.