فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحران اوکراین که با تهاجم همه‌جانبۀ روسیه در فوریۀ ۲۰۲۲ تشدید شد، پدیده‌ای چندبعدی با ریشه‌های تاریخی، ژئوپلیتیکی و امنیتی است. پرسش این نوشتار این است که تحریم‌های اتحادیۀ اروپا و ایالات‌ متحد علیه روسیه در بستر متغیرهای شکل‌دهنده و تداوم‌بخش بحران اوکراین، چه جایگاهی داشته است و برای آینده چه سناریوهایی می‌شود ترسیم کرد؟ برای پاسخ به این پرسش که سرشت آینده‌پژوهانه نیز دارد، این نوشتار فرضیه‌آزما نیست، بلکه به‌دنبال کشف متغیرها و پیشران‌های مؤثر بر تحریم‌های اتحادیۀ اروپا و ایالات ‌متحد علیه روسیه در بحران اوکراین است. در این نوشتار با به‌کارگرفتن روش آینده‌پژوهی و تحلیل ساختاری با نرم‌افزارهای میک‌مک و سناریوویزارد، جایگاه تحریم‌های غرب علیه روسیه را در شبکۀ پیچیدۀ متغیرهای مؤثر بر این بحران ‌واکاوی می‌کنیم. یافته‌ها نشان می‌دهد تحریم‌ها به‌تنهایی متغیری مستقل و تعیین‌کننده نیستند، بلکه در تعامل پویا با دیگر پیشران‌ها عمل می‌کنند. از میان ۱۵ متغیر اصلی شناسایی‌شده، «دورزدن فناوری روسیه» به‌عنوان متغیر تأثیرگذار اصلی و «انعطاف‌پذیری مالی روسیه» به‌عنوان متغیر تنظیمی اساسی شناسایی شدند. همچنین «واکنش چین به تحریم‌های ثانویه» متغیر دووجهی با ظرفیت بالا برای ایجاد نقاط جدایی در نظام است. براساس این دو متغیر محوری، چهار سناریوی احتمالی «طوفان کامل»، «بن‌بست راهبردی»، «جهان دوقطبی جدید» و «فروپاشی و هرج‌ومرج» را ترسیم کردیم. نتیجۀ کلی نشان می‌دهد که اثربخشی تحریم‌ها به‌شدت وابسته به تعامل آن با عوامل داخلی (مانند تاب‌آوری اقتصاد روسیه) و خارجی (مانند موضع‌گیری چین) است و نمی‌توان آن را به‌صورت جداگانه تحلیل کرد.