فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این نوشتار تحول مفهوم مصونیت قضایی دولت‌ها در قوانین داخلی کشورهای منتخب اوراسیایی را بررسی می‌کنیم. در پی پاسخ این پرسش هستیم که روند تحول مفهوم مصونیت قضایی دولت‌ها در قوانین و رویۀ قضایی این کشورها چگونه بوده است و چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی در این روند میان آن‌ها وجود دارد؟ در پاسخ این فرضیه مطرح می‌شود که کشورهای مورد مطالعه با وجود تفاوت‌های فرهنگی و حقوقی، روندی مشابه در گذار تدریجی از مصونیت مطلق به‌سوی پذیرش مصونیت نسبی را طی کرده‌اند، اما سرعت و شیوه‌های این تحول در هر کشور متفاوت بوده است. پس از پایان جنگ سرد، تحولات چشمگیر حقوق بشر و تمایز اعمال حاکمیتی از اعمال تصدی‌گری یا تجاری نقش مهمی در تغییر مفهوم مصونیت دولت‌ها داشته است. در این نوشتار با رویکرد تطبیقی- ‌تحلیلی و با استفاده از روش‌ اسنادی قوانین، رویۀ قضایی و پرونده‌های مهم در این کشورها را بررسی می‌کنیم. یافته‌های نوشتار نشان می‌دهد که بیشتر این کشورها با تصویب قوانین جدید یا تغییر رویۀ قضایی، به‌تدریج مصونیت نسبی را پذیرفته‌اند. این تحول در راستای سازگاری با حقوق بین‌الملل معاصر، ایجاد تعادل میان حاکمیت دولت‌ها و حقوق افراد و تسهیل تجارت بین‌المللی انجام شده است. رویکرد ایران به مصونیت دولت‌ها، با تأکید بر اصل عمل متقابل، تأثیر مهمی بر روابط حقوقی، دیپلماتیک و اقتصادی با کشورهای اوراسیا داشته است. نتایج نشان می‌دهد که گذار به مصونیت نسبی، ضمن تقویت ارزش‌های دمکراتیک و حمایت از حقوق بشر و قواعد آمره در شکل‌گیری نظم حقوقی متعادل‌تر و توسعۀ پایدار در عرصۀ بین‌المللی نقش محوری دارد.