واکاوی جامعه‌شناختی پژوهش‌هایِ در پیوند با زنان شاهنامه (با تکیه بر پژوهش‌های یک قرن اخیر)

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران.

2 دانشجوی دکتری، رشته زبان و ادبیات فارسی، واحد علوم تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران. ایران

3 بازنشسته دانشگاه تهران. عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی.تهران. ایران

doi
10.30465/scs.2024.47752.2816
چکیده

نگارندگان در پژوهش حاضر به معرفی پژوهش‏هایی در حوزۀ زنان شاهنامه برآمده‌اند و با واکاویِ جامعه‌شناختیِ حدود370 مقاله و 170 رساله و پایان‌نامه و 36 عنوان کتاب در حوزۀ مطالعات زنان شاهنامه از سال 1300 تا 1400 به مطالعه و بررسی این پژوهش‌ها پرداخته و کوشش شده ‏است تا ضمن ارائۀ آمارها در قالب جدول‏ و نمودار، سال‏شمار تحقیقات، سیر صعودی آن‏ها، داستان‏های پُراستقبالِ مربوط به زنان شاهنامه، جنسیّت پژوهشگران و رویکردهای اصلی و فرعی تحقیقات، نقد و بررسی شود. عواملی مانند پررنگ‏تر شدن حضور دختران در دانشگاه‏ها و رشد سه برابری تعداد اعضای هیأت ‌علمی زن در کشور موجب شده است تا میزان گرایش پژوهشگران به نقد و بررسی داستان‏های زنان شاهنامه از اواخر دهۀ هشتاد شمسی روندی رو به افزایش داشته باشد. شخصیت‌هایی همچون سودابه، رودابه، منیژه، گردآفرید، تهمینه، شیرین، سیندخت و گردیه به ترتیب بیشترین میزان پژوهش‏ها را به خود اختصاص داده‏ است و تعداد پژوهشگران زن در مقایسه با مردان بیشتر بوده است. رویکردهای اصلی این پژوهش‏ها، شامل پژوهش‏های عمومی (زنان)، تطبیقی، مقایسه‏ای، نظریه‏ای، بلاغی و رویکردهای فرعی پژوهش‏ها هم شامل پژوهش‌های فمینیستی، روان‌شناختی، اجتماعی و نظریۀ اشخاص (مباحث تئوریک) است که از دل پژوهش‌های نظریه‏ای در رویکرد اصلی به دست آمده است.

کلیدواژه‌ها