نگاهی زیباشناختی به ساختار آوایی شعر محمدرضا شفیعی کدکنی
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران
doi
چکیده
ساختگرایان بر این باورند که اساس شعر، ساختار آن است و ساختار، به مجموعهی ارتباط متقابل اجزا و عناصر تشکیل دهندهی یک کل تلقی میشود. یکی از ساختارهای عمده زبان ادبی که از دیرباز مطرح بوده و در دوره شکوفایی نقد ادبی جدید در ادبیات غرب مورد توجه قرار گرفته است، ساختار آوایی است؛ به عبارت دیگر، در بررسیهای ساختاری جدید، روساخت اثر اهمیت بیشتری یافته است. هدف شعر چیزی نیست مگر همنوایی و هماهنگی میان عناصر شعری و یکی از راههای ایجاد این همگونی و همسنگی، ساختار آوایی شعر است. این جستار به بررسی ساختار آوایی (روساخت) و دستهبندی دقیق روشهای تشکیلدهندهی این ساختار در شعر محمدرضا شفیعی کدکنی(م. سرشک) پرداخته و به آرایههایی که در شکلگیری ساختار آوایی نقش داشتهاند، اشاره نموده است. شفیعی کدکنی یکی از شاعران معاصر است که اشعاری در قالبهای کلاسیک و نیمایی دارد. دفتر ‹هزاره دوم آهوی کوهی› بیانگر آن است که او با استفاده از امکانات متعدد زبانی، توانسته جنبهی موسیقایی شعرش را تقویت نماید. ساخت آوایی که در سه سطح: توازن آوایی، توازن واژگانی و توازن نحوی رخ میدهد در شعر شفیعی بسیار مورد توجه است؛ کاربرد آرایه-های گوناگون زبانی مانند انواع روشهای تکرار، تسجیع و تجنیس و استفاده از عناصر ایجاد موسیقی (بیرونی، درونی و کناری) بر زیبایی ساختار آوایی شعر شفیعی کدکنی افزوده است. وی با نگاهی ویژه به امکانات اجزای مختلف تشکیلدهندهی کلام -از واج تا جمله- جنبهی زیباییشناسیک و هنری شعرش را برجسته نموده است.