ارتباط مراعات‌النظیر و تداعی معانی و سیر تحوّل آنها

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

doi
چکیده

بر اساس تداعی معانی وافکار اندیشه‌ها، مفاهیم، احساسات و واژه‌هایی که قابلیّت فراخوانی یکدیگر را داشته باشند، بر مبنای قانون تشابه، مجاورت، تضاد و ... یکدیگر را تداعی می‌کنند. آنچه از طریق تداعی به ذهن هنرمند وارد می‌شود، ریشه در ناخودآگاه فردی و اجتماعی او دارد. مراعات‌النظیر آوردن دو یا چند واژه که با هم به نوعی تناسب داشته‌باشند. آرایۀ تناسب که در حوزۀ بدیع لفظی است و علم تداعی معانی که در حوزۀ روان‌شناسی است، باهم ارتباط دارند. این پژوهش در پی پاسخ به چگونگی ارتباط این دو است. برای رسیدن به این امر ابتدا سیر تحول این دو مورد کاویده شده است تا رویکردهای مختلف نسبت به آنها در طی زمان‌های مختلف، همراه با تحلیل این رویکردها مشخّص شود؛ سپس به وجه اشتراک و تفاوت آن دو پرداخته شده و این نتیجه حاصل شده است که امور متناسب با هم برخی حاصل سنت‌های ادبی است و برخی دیگر از امور متداعی شده سرچشمه می‌گیرند. این پژوهش بنیادی است و بسیاری از اطلاعات مربوط به پژوهش، از طریق روش کتابخانه‌ای گردآوری شده و همۀ این موارد بعد از طبقه بندی، به صورت تحلیلی ارائه گردیده است