«پدیدارشناسی پویا و تحول معنایی در دین‌پژوهی»

نویسندگان

1 دانشیار فلسفه، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری رشته دین‌پژوهی تطبیقی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران

3 استاد فلسفه، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران؛

doi
10.30465/scs.2024.9222
چکیده

نینیان اسمارت با رویکردی پدیدار‌شناختی به مطالعه دین پرداخته و تمایزاتی اساسی میان پدیدارشناسی کلاسیک و پدیدارشناسی نوین در پژوهش‌های دینی قائل است. وی نقش مهمی در گسترش مطالعات فلسفه دین در بیرون از سلطه الهیات مسیحی داشته و تلاش کرد با نگرشی جامع‌تر به دین و کارکردهای دین بپردازد. پدیدارشناسی نوین با زیست جهان‌های دینی سروکار دارد و می‌کوشد تا بجای صرف مطالعات انتزاعی دین، به فهم و تحلیل رویکردهای واقعی زندگی، دین، نقش اجتماعی و فرهنگی و تاریخی آن دست زند. در این مقاله میخواهیم علاوه بر تبیین بنیان‌های پدیدارشناسی نوین، اهمیت گسست فکری از سیطره الهیات مسیحی در دین‌پژوهی را نشان داده و جایگاه چنین شیوه‌ای از مطالعات دین در جوامع را تبیین نماییم. وی در مطالعات دینی و ضرورت گذار از آن، با ذات‌گرایی به مخالفت می‌پردازد؛ همچنین وی با رویکرد تحویل‌گرایی ادیان و تجربه‌ها به دینی واحد با تجربه مسیحی مخالفت دارد. ما میخواهیم تا ابتدا پدیدارشناسی دین را شرح دهیم، سپس تفاوت‌های اصلی دو نوع آنرا بیان کرده و سرانجام اهمیت روش اسمارت در فلسفه دین جدید را آشکار ساخته و بر فهم اسمارت بر تعریف دین نیز نقد وارد سازیم.