نقش قدرت سیاسی در نظام تفسیری کلیسای ارتدوکس روسیه: جنگ اوکراین

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران

doi
10.22059/jcep.2025.387091.450284
چکیده

جنگ روسیه در اوکراین، جنگی ترکیبی است. در این چارچوب، یکی از مهم‌ترین ابعاد و زوایای این جنگ نقش مذهب و کلیسای ارتدوکس روسیه در پیشبرد هدف‌های این جنگ است. در این نوشتار با هدف بررسی این موضوع به این پرسش پاسخ می‌دهیم که نقش مذهب و جایگاه کلیسای ارتدوکس روسیه در پیشبرد جنگ روسیه در اوکراین چیست؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد دستگاه استنباطی کلیسای ارتدوکس روسیه، در چارچوب الزام‌های ساخت قدرت مستقر برای پیشبرد این جنگ پشتوانه‌های ایدئولوژیک و مذهبی فراهم می‌کند که نمود آن را دست‌کم در این محورها به روشنی می‌بینیم: معرفی مفهوم سیاسی‌فرهنگی جهان روسی به‌عنوان روس مقدس، خروج از سنت صلح‌طلبی مسیحی و تأکید بر ادامۀ جنگ تا رسیدن به پیروزی تاریخی بر دشمنان متافیزیکی روسیۀ مقدس، پذیرش جنگ اوکراین به‌عنوان جنگ مقدس و نبرد برای برقرای عدالت، تشویق به فداکاری و تقدیس کشته‌های جنگ، غیریت‌سازی و دشمن‌انگاری تمدن غربی در بافتار نبرد متافیزیکی که در اوکراین تبلور یافته است. چارچوب نظری که از یافته‌های نوشتار پشتیبانی می‌کند نظریۀ دانش و قدرت فوکو است که بر اساس آن گفتمان‌های سیاسی تنها به آن نوع از دانش و نظام آگاهی اجازۀ پیدایش می‌دهند که مشروعیت‌بخش خواسته‌های ساخت قدرت باشد. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی (از نوع تحلیل ساختاری) است.