بررسی تطبیقی سیر تحول فرهنگ تملق و چاپلوسی در ایران؛ مطالعه موردی: دوره صفویه تا پهلوی اول، از منظر سفرنامه نویسان خارجی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ , دانشکده ادبیات و علوم انسانی , دانشگاه خلیج فارس , بوشهر , ایران
2 دانشیار پژوهشکده تاریخ , پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.
doi
10.30465/scs.2024.9402چکیده
با بررسی منابع سفرنامهای از دوره صفویه تا پهلوی حوزههای موضوعی و معرفتی بسیاری در بستر تاریخ فرهنگی امکان بررسی دارد. یکی از مهمترین موضوعات و مقولههای تاریخی ایران که در این منابع از بسامد بالایی برخوردار است تملق و چاپلوسی است؛ بنابراین سؤال پژوهش حاضر اینچنین صورتبندی شده است: فرهنگ تملق و چاپلوسی در دوره صفویه تا پهلوی اول باوجود انقلاب مشروطه چه سیر تحولی را پشت سر گذاشته است؟ روش پژوهش تاریخی و جمعآوری دادهها بر اساس منابع کتابخانهای خواهد بود. یافتههای پژوهش نشان میدهد در دوره صفویه سه وجه از عنصر تملق و چاپلوسی در جامعه ایران و بهویژه گفتمان قدرت شکلگرفته است؛ تملق مقدس ماهانه، مرعوبانه و ذلیلانه که منطبق با فضای سیاسی بوده است؛ اما در دوره قاجار تنها وجه تملق ذلیلانه نمود دارد. با بررسی دوره پهلوی اول میتوان گفت به دلیل اقتدار دولت شاهد تملق مرعوبانه هستیم و نهضت مشروطه نیز تأثیر شگرفی بر فضای ساختاری گفتمان سیاسی تملق ندارد.
