احیای هویت ملی روسیه در بعد فرهنگی: تبیین کنش‌های پوتین

نویسندگان

1 استادیار گروه مطالعات روسیه، دانشکدۀ مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد مطالعات روسیه، دانشکدۀ مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jcep.2025.370414.450187
چکیده

موضوع هویت ملی در روسیه از مهم‌ترین و اساسی‌ترین دغدغه‌های مردم و دولت‌مردان این کشور بوده است. پس از فرایند نوسازی پتر بزرگ که به شکاف هویتی منجر شد، حکومت شوروی ابعاد دیگری از هویت روسی را به چالش کشید. با فروپاشی اتحاد شوروی بر اهمیت موضوع هویت ملی افزوده ‌شد. در این نوشتار با رویکردی میان‌رشته‌ای و فرهنگی می‌‌کوشیم با مرور وضعیت هویت ملی در دوران پسافروپاشی، اقدام‌های ولادیمیر پوتین در حوزۀ فرهنگی برای احیای هویت ازدست‌رفته را تحلیل کنیم. این نوشتار کیفی و از نظر نوع، توصیفی‌تحلیلی است که با کاربست تحلیل سازه‌انگارانه و تأکید بر مؤلفۀ هویت انجام شده است. پرسش اصلی این است که پوتین پس از فروپاشی اتحاد شوروی با چه اقدام‌های فرهنگی به‌دنبال حل بحران هویت برآمد؟ در پاسخ این فرضیه مطرح می‌شود که برخلاف یلتسین، پوتین با تأکید بر گذشتۀ تاریخی، اتکا بر ایدۀ قدرت بزرگ روسیه، توجه به اهمیت موضوع فرهنگ و حفظ میراث گذشته و با رویکردی متفاوت به اصلاحات تلاش کرد، با بازتعریف جایگاه روسیه برای پرسش‌های هویتی مردم پاسخی قانع‌کننده بیابد. در پایان، همراه با بررسی اقدام‌های پوتین برای تحکیم هویت ملی در بعد فرهنگی بیان می‌شود، هرچند دولت روسیه با تحکیم نمادهای ملی و برجسته‌‌کردن نقاط مثبت تاریخ کشور برای برون‌رفت از بحران هویتی می‌کوشد، اما همچنان روسیه با هویتی منسجم فاصله دارد.