فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

   مقالۀ حاضر، تحلیل روایت ذهنی در دو داستان کوتاه «بچۀ مردم» و «شوهر آمریکایی» از جلال آل‎احمد است. در بخش نخست، به طرح مباحثی نظری دربارۀ روایت ذهنی و شرایط تحقّق آن پرداخته‎ایم تا نشان دهیم این گونۀ روایت، به صورت توأمان در صورت و محتوا، یا در نظام زیبایی‎شناسی و معرفت‎شناسی است که محقّق می‎شود. نویسندۀ آگاه برای خلق روایت ذهنی والا، «زبان» روایت و پنج مؤلّفۀ«زمان»، «مکان»، «پیرنگ»، «صدای راوی» و «شخصیت» را در ساخت و پرداختی  مدرنیستی و ذهنی عرضه می‎کند و کیفیت پردازش این مؤلّفه‎ها است که لایه‎های متکثّر معنایی و معرفتی را تولید می‎کند و دوری از جزمیت‎های پیشامدرن را رقم می‎زند.   آل‎احمد از جملۀ نخستین نویسندگان ایرانی بود که کوشید روایت ذهنی را در داستان فارسی محقّق کند و در برخی از آثارش به این نوع روایت روی آورد. در پژوهش حاضر، با توجّه به چارچوب نظری فوق،  نخستین و آخرین تلاش آل‎احمد را در این حوزه، در داستان‎های بچۀ مردم(1327) و شوهر آمریکایی(1350)، بررسی و تحلیل کرده‎ایم تا میزان توفیق او را در عرضۀ زیبایی‎شناسی نوین روایت ذهنی نشان دهیم و نیز میزان سازگاری مبانی اندیشۀ او را با معرفت‎شناسی این گونۀ روایت معلوم کنیم.